Dok se Evropa bori sa ranim talasima ekstremnih vrućina, potražnja za klima-uređajima dostiže istorijski maksimum. Ipak, stručnjaci upozoravaju da masovna upotreba hlađenja stvara ogroman pritisak na energetske sisteme i ubrzava klimatsku krizu.
Evropa se suočava sa novom realnošću. U Velikoj Britaniji je zabilježen najtopliji maj u istoriji mjerenja, dok je Francuska, prvi put od uvođenja sistema 2004. godine, aktivirala nacionalno upozorenje za ovaj mjesec. Ono što je nekada bilo ekstremno, sada postaje „nova normalnost“, a sa tim dolazi i vrtoglavi rast potražnje za hlađenjem.
Broj klima-uređaja u Evropi se više nego udvostručio od 1990. godine, a procjene Međunarodne agencije za energiju (IEA) govore da bi taj broj mogao da se učetvorostruči do 2050. godine. Situacija je još dramatičnija u ekonomijama u usponu — u Indoneziji se očekuje da će procenat domaćinstava sa klima-uređajem skočiti sa sadašnjih 14 na čak 85 odsto do sredine vijeka.
Iako hlađenje poboljšava kvalitet života i sprečava smrtne slučajeve uzrokovane vrućinom, ono donosi i ogromne izazove.
Klima-uređaji su trenutno odgovorni za emisiju oko milijardu tona CO2 godišnje. Osim toga, rashladna sredstva, HFC i HCFC, koja se koriste u ovim sistemima zadržavaju hiljade puta više toplote u atmosferi nego ugljen-dioksid.
„Nagli rast potražnje vodi ka upotrebi neefikasne opreme koja troši previše energije“, objašnjava Klara Kamarasa, ekspertkinja IEA. U gradovima je problem još izraženiji zbog efekta „urbanog toplotnog ostrva“ — klima-uređaji hlade unutrašnjost zgrada tako što izbacuju toplotu na ulice, čime dodatno zagrijavaju spoljašnji vazduh.
Male promjene, velike uštede
Stručnjaci naglašavaju da efikasnost uređaja igra ključnu ulogu. Na tržištima Latinske Amerike i Azije, za isti novac potrošači mogu kupiti uređaje koji su duplo efikasniji od prosječnih modela.
Takođe, promjena navika može drastično smanjiti potrošnju:
Povećanje temperature: Postavljanje klime na 26°C umjesto na 24°C u dobro izolovanoj zgradi može smanjiti potrošnju energije za čak 30 odsto.
Kombinacija sa ventilatorima: Istraživanja pokazuju da se ljudi osjećaju podjednako prijatno na višim temperaturama ako se istovremeno koristi ventilator.
Toplotne pumpe: Iako i one izbacuju toplotu napolje, znatno su efikasnije pri grijanju i imaju manje štetnih emisija.
Dizajn gradova kao dugoročno rješenje
Na širem planu, rješenje leži u arhitekturi i urbanizmu. Kvalitetna izolacija i spoljašnje zasjenčenje mogu smanjiti potrebu za hlađenjem zgrade za čak 80 odsto, dok prirodna ventilacija može spustiti unutrašnju temperaturu za 9°C.
Pariz služi kao primjer transformacije: od 2020. godine posađeno je više od 100.000 stabala kako bi se grad ozelenio. Tokom toplotnih talasa, temperature u gradskim parkovima bile su i do 7°C niže nego u betoniranim djelovima grada.
Neki gradovi, poput Barselone, uvode „klimatska skloništa“ — mrežu javnih objekata, poput biblioteka, muzeja i sportskih centara, sa besplatnom vodom i hlađenjem, namijenjenih prvenstveno najugroženijim grupama, kao što su starije osobe i djeca.
