Siromaštvo i srednja klasa plaćaju poreze, bogati plaćaju knjigovođe, veoma bogati advokate – a ultra bogati političare. Ovo je dobar vic zasnovan na istini i zato ga vrijedi ponavljati. Što više novca gomilaju, milijarderi stiču veću kontrolu nad političkim sistemom, koji im onda omogućava još manje poreze i još više novca i kontrole. Oni oblikuju naš svijet u skladu sa svojim potrebama. Jedan od simptoma patološke pojave zvane milijarderski mozak jeste nesposobnost da se vidi dalje od sopstvene kratkoročne dobiti. Oni bi mirno opustošili našu planetu da bi uvećali svoje već besmisleno veliko bogatstvo.
Prošle nedjelje je stigla najvažnija vijest godine, a možda i vijeka. Većini nas je promakla, između ostalog i zato što milijarderi posjeduju većinu medija. Tako se može desiti da propustimo događaj kojim počinje kraj svijeta. Ta izuzetno važna vijest koju sam pomenuo je da su naučnici ponovo procijenili stanje ključnog sistema okeanskih struja i da se taj sistem promijenio. Neki smatraju da je porasla vjerovatnoća da se ovaj sistem raspadne zbog klimatskog kolapsa koji mijenja temperaturu i salinitet morske vode. Ovaj sistem, poznat kao Atlantska meridijanska obrtna struja (Amoc), isporučuje Sjevernom Atlantiku toplotu iz tropa. Kao što sugerišu novija istraživanja, ako se on zaustavi, to bi moglo izazvati ogroman pad prosječnih zimskih temperatura u sjevernoj Evropi i drastične promjene u vodnim ciklusima Amazonije. To bi moglo doprinijeti kaskadnom propadanju amazonske prašume, što bi izazvalo dalje katastrofe.
Prekid Amoca takođe bi ubrzao rast nivoa mora na istočnoj obali Sjedinjenih Država i ugrozio gradove na toj obali. Taj događaj bi mogao da poveća antarktičke temperature za približno šest stepeni Celzijusa, gdje bi se oslobodila ogromna količina ugljenika iz Antarktičkog okeana, što bi dodatno ubrzalo klimatsku katastrofu.
Čak i kada se uzmu u obzir sve olakšavajuće okolnosti opšteg globalnog zagrijavanja, kaže se u jednom radu, u sjevernoj Evropi bi nastupili periodi ekstremne hladnoće – temperatura u Londonu bi pala na -19 stepeni Celzijusa, u Edinburgu na -30, a u Oslu na -48. More bi u februaru bilo zaleđeno čak do Linkolnšira. Naša klima bi se drastično promijenila i ekstremi poput velikih zimskih oluja bili bi daleko učestaliji i intenzivniji. Poljoprivredna proizvodnja koja zavisi od kiše postala bi nemoguća u skoro svim djelovima Velike Britanije.
Na bilo kojoj ljudski relevantnoj skali ta promjena bi bila trajna. Njena brzina bi prevazilazila našu sposobnost prilagođavanja. Prekidi Amoca, izazvani prirodnom promjenljivošću klime, događali su se i ranije. Ali ne u doba velike ljudske civilizacije.
Prvi rad u kome se kaže da Amoc možda ima dva stanja, da može biti uključen i isključen, objavljen je još 1961. Otada su mnoge studije to potvrdile i istraživale potencijalne okidače i moguće posljedice. Donedavno je kolaps Amoca izazvan ljudskom aktivnošću svrstan u kategoriju događaja zvanu „veliki uticaj, mala vjerovatnoća“ – koji su razorni ako se dogode, ali se neće dogoditi. Istraživanja tokom nekoliko godina podstakla su novu procjenu: taj događaj prije pripada kategoriji „veliki uticaj, velika vjerovatnoća“. Sada profesor Stefan Ramstorf – vodeći svjetski autoritet za tu temu – u svojoj reakciji na nedavno objavljeni rad kaže da vjerovatnoća prekida prelazi 50%. Tačka bez povratka po njemu može biti pređena sredinom ovog vijeka.
Zašto to nije udarna vijest dana? Zašto to nije prioritet vlada koje tvrde da nas štite od propasti? Zato što se oligarsi zalažu za model klimatskog uticaja bez mnogo veze sa stvarnošću. On je zasnovan na pretpostavkama koje su u suprotnosti sa naučnim nalazima, a upravo na njemu počivaju zvanične reakcije na klimatsku krizu. Ovaj model je promovisao ekonomista Vilijam Nordhaus, koji se bavio procjenom ekonomskih efekata globalnog zagrijavanja. Njegov model sugeriše da je društveno optimalni nivo zagrijavanja između 3,5 i 4 stepena Celzijusa. Većina klimatologa smatra da bi takav porast temperature bio katastrofalan. Čak ni šest stepeni Celzijusa, kaže Nordhaus, ne bi izazvalo gubitak veći od 8,5 odsto BDP-a. Nauka o klimi pak sugeriše da bi to bio kraj civilizacije.
Kao što tvrde ugledni ekonomisti Nikolas Stern, Džozef Stiglic i Šarlot Tejlor, blagi efekti koje Nordhaus predviđa zapravo su posljedica manjkavosti njegovog modela. Na primjer, tu se pretpostavlja da katastrofalni rizici ne postoje i da uticaj klime linearno raste sa temperaturom. Nijedan model klime ne sugeriše takav razvoj događaja. Naprotiv, klimatologija predviđa nelinearne uticaje i znatni porast rizika. Mogući uticaji visokih nivoa zagrijavanja obuhvataju potapanje velikih gradova, nestajanje klimatske niše uslova pogodnih za ljudski život u ogromnim djelovima planete, krah globalnog sistema hrane i kaskadne promjene režima u ekosistemima čime bi se oslobodila prirodna skladišta ugljenika, što bi dovelo do efekta staklene bašte na cijeloj Zemlji, na kojoj bi preživjelo veoma malo ljudi. Bodovi BDP-a više ne bi bili bitni, jer više ne bi bilo ni BDP-a ni ekonomije u kojoj bi se mjerili.
Posebno je bizarno to što Nordhausov model primjenjuje diskontne stope na buduće ljude, to jest pretpostavlja da će njihovi životi vrijedjeti manje od naših. Drugim riječima, metod koji se koristi za izračunavanje prinosa od kapitala primijenjen je na ljudska bića. Kao što ističe troje pomenutih ekonomista, „za tako nešto teško je naći opravdanje u filozofiji morala“. Klimatske promjene nesrazmjerno pogađaju siromašne – ali u tom modelu njihovi životi su sve jeftiniji.
Stern, Stiglic i Tejlor napominju da je logično da takve modele koriste zastupnici „posebnih interesa“, kao što su interesi industrije fosilnih goriva, da bi se zalagali za najmanju moguću reakciju na klimatsku krizu. Ali nije riječ samo o naftnim kompanijama. Bil Gejts, koji deklarativno želi da zaštiti našu planetu, dao je 3,5 miliona dolara kompaniji koja proizvodi ideološko smeće. Na njenom čelu je Bjorn Lomborg, čovjek koji je izgradio karijeru promovišući Nordhausov model i na taj način dao svoj doprinos omalovažavanju potrebe za mjerama protiv mijenjanja klime. Za svoje pogubne besmislice Nordhaus je dobio Nobelovu nagradu za ekonomiju i one su prihvaćene širom svijeta u procesu odlučivanja na najvišem političkom nivou.
Milijarderski kult smrti davi čovječanstvo uz ismijavanje egzistencijalne krize naše biološke vrste. Oligarsi nisu samo klasni, već i društveni neprijatelj (kao što su uvijek i bili). Nekoliko hiljada takvih moćnika može da uništi civilizaciju. U ovoj igri milijardi ljudi protiv milijardera ulog ne može biti veći.
The Guardian, 23.04.2026.
Peščanik.net, 27.04.2026.
