Uprkos ogromnim finansijskim injekcijama koje su vlade posljednjih godina ubrizgavale u privredu, otpuštanja su postala svakodnevica širom Evrope. Uz ono ekonomsko, raste političko nezadovoljstvo, ali i politički ekstremi.
Radnici Michelinove tvornice guma u Koletu, malom francuskom gradu, tog su dana pozvani na sastanak, ne sluteći da će čuti vijest koja će im promijeniti život. Suze, negodovanje i tišina ispunili su prostoriju dok je uprava objavljivala zatvaranje tvornice i otpuštanje svih zaposlenih.
Uprkos milionima eura državne podrške, Michelin je zaključio da više ne može konkurisati azijskim proizvođačima. Širom Francuske otpustili su 1254 radnika, što je samo dio šireg problema koji pogađa industrijski sektor Evrope, piše “Politico”.
Privredni pad i politički preokreti
Industrijska proizvodnja u evrozoni pala je za 1.2 odsto prošle godine, što je nastavak trenda koji je odnio više od 2.3 miliona radnih mjesta u proteklih 15 godina. Francuske kompanije poput Auchana, Valea i ArcelorMittala takođe su prisiljene na masovne otkaze, a ni industrijski motor Evrope, Njemačka, nije pošteđen. Ondje Michelin zatvara dvije tvornice, a Volkswagen ukida 35.000 radnih mjesta.
A uz privredni pad dolazi i politička nestabilnost. U Francuskoj je krajnje desni Nacionalni front Marin Le Pen na prošlogodišnjim parlamentarnim izborima ostvario istorijski uspjeh na izborima, a isti scenarij odigrao se na opštim njemačkim izborima prošle nedjelje, na kojima je Alternativa za Njemačku (AfD) dobila više od petine glasova.
Zamah krajnje desnice u Njemačkoj podstakao je i zamah krajnje ljevice. Na izborima u Austriji pak jesenas je pobijedila krajnja desnica. Nezadovoljstvo ljudi privrednom situacijom lagano se pretvara u nezadovoljstvo ljudi cjelokupnom društvenom situacijom. Sve su glasnija upozorenja o mogućim društvenim nemirima poput onih koja su pokrenuli “žuti prsluci” u Francuskoj prije pet godina, a koji su se onda prelili na druge države.
“Spora agonija” evropske industrije
Bivši predsjednik Evropske centarlne banke Mario Dragi u svom je dugo očekivanom izvještaju prošle godine upozorio na “sporu agoniju” Evrope ako se ne pronađe rješenje za privredni pad. Radnici Michelinove tvornice u Koletu takvu agoniju već osjećaju. Nakon objave o zatvaranju reagovali su štrajkom i blokadom ulaza u tvornicu.
Uprkos tome, ogorčenost raste. “Michelin je ostvario dobit od 3.6 milijardi eura u 2023., a ipak otpušta radnike kako bi maksimizovao profit”, kaže Žak Rou, jedan od zaposlenih. On i kolege vjeruju da su otpuštanja neopravdana i da se proizvodnja prebacuje u zemlje s nižim troškovima rada, poput Poljske.
“Rekli su nam da nam Kinezi uzimaju poslove, ali to je potpuna laž”, dodaje Rou te istovremeno upozorava da velike korporacije ne bi smjele otpuštati radnike dok ostvaruju rekordne profite.
Je li državna pomoć rješenje?
Francuska je u periodu od 2020. do 2022. godine injektirala oko 27 milijardi eura godišnje u svoju industriju. Premda su podsticaji u početku donijeli pozitivne rezultate, trend se prošle godine preokrenuo. Uprkos naporima predsjednika Emanuela Makrona da oživi industriju, zatvaranja tvornica širom Europe pokazuju ograničenja ovakvog pristupa.
Ministar industrije i energetike Mark Feraci tvrdi da vlada čini sve što može kako bi spriječila odljev, ali naglašava da “ne možemo spasiti svako radno mjesto”.
S druge strane, ekonomista Filipe Agion upozorava da Evropa mora preusmjeriti sredstva u inovacije i istraživanja ako želi ostati konkurentna. “Evropa ima iste vodeće kompanije kao i prije 25 godina. U SAD-u to nije slučaj”, istakao je, sugerišući da zaostajemo u sektorima poput vještačke inteligencije i naprednih tehnologija.
Samo nekoliko dana nakon inauguracije Donald Tramp objavio je da je Vašington osigurao veliki paket od 500 milijardi eura za rastući sektor vještačke inteligencije u zemlji. Francuska ima svoj plan za vještačku inteligenciju, vrijedan 109 milijardi eura, dok EU ima cilj povećati ulaganja u to polje u vrijednosti od 200 milijardi eura.
Industrijski titani i političari mogu se radovati takvim najavama, ali reći radnicima da će danas izgubiti posao kako bi napravili prostor za bolja radna mjesta sutra nije lako probavljiva stvar.
“To je politička poruka koju je pomalo neugodno čuti”, rekla je francuska ekonomistkinja Sara Žuilu, napominjući da su kreativna destrukcija i njene društvene posljedice uvijek kratkoročno nepopularne.
U nemaštini rastu ekstremi
“Ekonomsko nezadovoljstvo uvijek je plodno tlo za političko nezadovoljstvo”, dodala je.
Čak i ako radnici u Michelinu i drugim evropskim tvornicama pronađu nove poslove, val otpuštanja vjerovatno će podstaći nezadovoljstvo vladajućim političkim garniturama.
To posebno vrijedi za Francusku, u kojoj Makron, nekada smatran uzorom dobrog privrednog upravljanja, gubi tlo pred protivnicima iz krajnje desnice i krajnje ljevice, a koji ga optužuju da je odgovoran za ono što oni opisuju kao ekonomski kolaps zemlje i vrtoglav budžetski deficit.
“Sada plaćamo za učinke katastrofalne politike”, rekla je Aurelija Truve, predsjednica odbora za ekonomska pitanja Nacionalne skupštine i članica ljevičarske stranke Nepokorena Francuska.
Pitanje ostaje hoće li Evropa pronaći izlaz iz privrednog zastoja ili će se nastaviti suočavati s posljedicama industrijskog sumraka, prenosi “Tportal”.
