Evropa bilježi krhak, ali postojan oporavak, pri čemu otpornija potrošnja domaćinstava i postepeno ublažavanje inflacije djelimično neutrališu dugotrajne strukturne nepovoljne faktore.
Ulaskom u posljednji kvartal 2025. godine, evropska ekonomija nalazi se na tankoj liniji između stabilizacije i stagnacije. Nakon niza snažnih egzogenih šokova – od pandemije do energetske krize – region sve više oblikuju konvencionalniji pokretači rasta, ali sa ograničenim potencijalom ubrzanja.
Prema procjenama Oxford Economicsa, BDP eurozone porašće za 1,3 odsto u 2025. godini, prije nego što se rast uspori na 0,8 odsto u 2026, jer strukturni izazovi i dalje opterećuju zamah oporavka. Uvođenje carina početkom godine negativno je uticalo na izvoz u prvoj polovini 2025, ali se očekuje da će se taj efekat postepeno povući tokom druge polovine godine, čime bi se rast vratio bliže nivoima zabilježenim u 2024.
Monetarna politika i inflacioni izgledi
Čini se da je ciklus smanjenja kamatnih stopa Evropske centralne banke, obilježen sa osam uzastopnih rezova do juna 2025. godine, pri kraju. Depozitna kamatna stopa stabilizovala se na 2 odsto, a iako je još jedno smanjenje do kraja godine tehnički moguće, jastrebovski ton septembarskog sastanka sugeriše da je prag za dodatno popuštanje visok.
Inflacija je u septembru blago porasla na 2,2 odsto, prvenstveno zbog slabijeg pada cijena energije, piše Seebiz. Za cijelu 2025. godinu očekuje se prosječna inflacija od 2,1 odsto, uz dalje smanjenje na 1,5 odsto u 2026. Takvi izgledi ukazuju na sve ograničeniji prostor za dodatne monetarne podsticaje.
Trgovinske tenzije i pritisci na poslovno okruženje
Rastuće trgovinske tenzije, naročito sa Sjedinjenim Američkim Državama, počinju da bacaju sjenku na izvozne izglede i vjerovatno će negativno uticati na poslovno povjerenje i investicije u 2026. godini. U maloprodajnom sektoru, više carine i regulatorna neizvjesnost mogu poremetiti lance snabdijevanja i povećati cijene uvozne robe, posebno u segmentima odjeće, elektronike i trajnih potrošačkih dobara.
Istovremeno, slabije poslovno raspoloženje može dovesti do odlaganja planova širenja i obnavljanja zaliha, naročito među diskrecionim i „lifestyle“ brendovima. Iako domaća potrošnja zasad ostaje relativno otporna, rizik od uvozne inflacije i logističkih zastoja mogao bi u narednim mjesecima ograničiti obim maloprodaje.
Povišena štednja i postepeni povratak potrošnji
Evropski potrošači i dalje pokazuju izražen oprez – nasljeđe višegodišnjih cjenovnih pritisaka i postpandemijske štedljivosti. Uprkos smirivanju inflacije i stabilizaciji kamatnih stopa, stopa štednje domaćinstava ostaje povišena. Prema Oxford Economicsu, u drugom kvartalu 2025. iznosila je 14,9 odsto, svega 30 baznih poena niže u odnosu na prethodni kvartal, ali i dalje znatno iznad pretpandemijskog petogodišnjeg prosjeka od 12,6 odsto.
Ova trajna opreznost ukazuje na to da bi nivoi štednje, iako u blagom padu, mogli ostati strukturno viši nego prije pandemije, stvarajući novu potrošačku normu. Ipak, vidljivi su rani znaci postepenog povlačenja akumuliranih rezervi. Očekuje se da će rast potrošnje dostići 1,3 odsto u 2025. i ubrzati na 1,5 odsto u 2026, kako se povjerenje domaćinstava postepeno obnavlja.
Istovremeno, rast realnih raspoloživih prihoda ulazi u umjereniju fazu. Nakon snažnog rasta od 3,3 odsto u 2024. godini, u 2025. se očekuje usporavanje na 1,6 odsto, što ukazuje na održiviji, ali sporiji tempo rasta kupovne moći.
Uprkos ovim pomacima, povjerenje potrošača ostaje krhko. Indeks povjerenja u eurozoni u septembru je iznosio -14,9, uz rastuću zabrinutost oko dugoročne održivosti javnih finansija. Posebno su izložene zemlje sa visokim nivoima javnog duga, poput Italije i Francuske, gdje bi stroži budžeti, potencijalna smanjenja potrošnje ili povećanja poreza mogli dodatno pritisnuti raspoloženje domaćinstava. Geopolitičke tenzije i slabije namjere zapošljavanja dodatno umanjuju optimizam.
Maloprodaja: stabilizacija ispod pretpandemijskog zamaha
Nakon pet godina izražene volatilnosti, tokom kojih je prosječan realni rast maloprodaje iznosio svega 0,8 odsto, očekuje se stabilizacija na oko 2 odsto u 2025. godini. Rast bi potom trebalo blago da uspori na 1,7 odsto u 2026. i 1,9 odsto u 2027. Ovaj tempo bliži je pretpandemijskom petogodišnjem prosjeku od 2,5 odsto, ali bez ranijeg entuzijazma.
Unutar Evrope, oporavak ostaje neujednačen. Portugal (4,8%), Luksemburg (4,4%) i Češka (4,1%) predvode rast u 2025, dok Španija (4,1%) nastavlja da bilježi snažne rezultate zahvaljujući turizmu i domaćoj potrošnji. Nasuprot tome, veće zapadnoevropske ekonomije bilježe umjereniji napredak: Njemačka (2,7%), Francuska (2,3%) i Ujedinjeno Kraljevstvo (0,8%). Italija ostaje izuzetak, sa projektovanim blagim padom od -0,1 odsto, što dodatno naglašava fragmentiranost regionalnog oporavka.
Turizam kao tihi oslonac rasta
Međunarodna putovanja imaju diskretnu, ali značajnu ulogu u podršci maloprodajnom zamahu. Prema podacima Evropske komisije za putovanja, do kraja 2025. dolasci stranih turista trebalo bi da porastu za 8 odsto na godišnjem nivou i za 12 odsto u odnosu na 2019. godinu. Francuska i Španija zadržaće vodeće pozicije sa po 13 odsto ukupnih dolazaka, dok će Njemačka i Ujedinjeno Kraljevstvo dominirati među izvornim tržištima sa udjelima od 18, odnosno 12 odsto.
Povećana mobilnost dodatno oživljava urbane maloprodajne centre i daje novi podsticaj diskrecionim kategorijama potrošnje.
Pogled unaprijed
Gledajući prema kraju decenije, očekuje se da će prosječan rast maloprodaje iznositi oko 1,8 odsto godišnje do 2030. godine – nivo koji ne ukazuje na povratak pretpandemijskog viška, već na konsolidaciju nove normalnosti. Potrošači ostaju selektivni, osjetljivi na vrijednost i skloni kompromisima, ali se njihova potrošnja pokazuje otpornom.
Kako se makroekonomska neizvjesnost postepeno smanjuje, evropska maloprodaja ulazi u fazu stabilnog, iako nespektakularnog, napretka.
(Financa.ba)
