Pregled investicija u istraživanje i razvoj u Evropskoj uniji (EU), koji se tradicionalno priređuje već dvadesetak godina, pokazuje da je tokom protekle godine došlo do usporavanja, iako su se dva sektora posebno istakla, pokazujući veću živost čak i u odnosu na globalne konkurente. Riječ je o zdravstvenom i energetskom sektoru.
Investicioni pregled u oblasti istraživanja i razvoja daje uvid u aktivnosti dvije hiljade vodećih svjetskih kompanija iz tog područja, kao i 800 najboljih iz EU. Na kompanije obuhvaćene analizom otpada gotovo 90 odsto ukupnih globalnih ulaganja u istraživanje i razvoj u privatnom sektoru.
Tokom protekle godine kompanije sa sjedištem u EU ostvarile su 233,8 milijardi eura ulaganja u istraživanje i razvoj, što predstavlja godišnji rast od 2,9 odsto. Vidljivo je, dakle, da je došlo do usporavanja nakon rasta od 9,3 odsto u 2023. godini.
Uprkos tom ukupnom usporavanju, pomenuti sektori kretali su se u suprotnom smjeru. U zdravstvu je zabilježen rast ulaganja od 13 odsto, čime je EU nadmašio Sjedinjene Američke Države, gdje je rast iznosio 7,1 odsto, kao i Japan sa stopom od 9,1 odsto. U Kini je rast investicija u istraživanje i razvoj u zdravstvu bio minimalan i iznosio je svega 0,1 odsto.
U energetici, posebno u kompanijama koje se bave proizvodnjom električne energije i obnovljivim izvorima, EU je ostvario rast ulaganja od 19,8 odsto, što je znatno više od rasta od šest odsto u SAD-u ili 3,8 odsto u Kini. U Japanu je, naprotiv, zabilježen pad ulaganja od 14,2 odsto.
Ostali sektori u EU nijesu pokazali tako dobre rezultate. U oblasti informaciono-komunikacionih tehnologija ulaganja u istraživanje i razvoj pala su na godišnjem nivou za 8,9 odsto. U automobilskom sektoru, koji je najveći evropski ulagač u istraživanje i razvoj, došlo je do gotovo potpune stagnacije, jer je stopa rasta iznosila svega 0,8 odsto. To je znatno ispod kineske stope rasta od 11,9 odsto ili japanske od 12,3 odsto.
Na globalnom nivou ulaganja u istraživanje i razvoj nastavljaju da rastu. Tako su vodeće dvije hiljade kompanija prošle godine uložile ukupno 1.442,6 milijardi eura, što predstavlja godišnji rast od 6,3 odsto. To je blago iznad rasta od šest odsto zabilježenog godinu ranije.
SAD je zabilježio godišnji rast od 7,8 odsto, dok je ostatak svijeta ostvario rast od 8,1 odsto. U kategoriju „ostatak svijeta“ nijesu uključeni Japan, Kina i EU, koji se vode kao posebne statističke cjeline. U Japanu je rast ulaganja iznosio 7,1 odsto, a u Kini 3,9 odsto. EU je sa stopom rasta od 2,9 odsto bio na začelju te liste.
Posmatrano po sektorima, ulaganja u istraživanje i razvoj koncentrisana su na četiri ključne oblasti: softverski ICT, hardverski ICT, zdravstvo i automobilsku industriju. Na ova četiri sektora otpada više od 80 odsto ukupnih investicija obuhvaćenih godišnjim pregledom. Američke kompanije dominiraju u ICT sektorima i zdravstvu, dok kompanije iz EU zadržavaju globalno liderstvo u ulaganjima u istraživanje i razvoj u automobilskoj industriji.
"/>Ipak, treba istaći da globalna ulaganja u istraživanje i razvoj postaju sve koncentrisanija, što je podstaknuto aktivnostima pet najvećih investitora – Amazona, Alphabeta, Mete, Microsofta i Applea. Tokom posljednjih deset godina ove kompanije su udvostručile svoj udio u globalnim ulaganjima i sada čine oko 15 odsto ukupnih investicija u istraživanje i razvoj. Ova koncentracija vidljiva je i u udjelu u profitu, koji je u posljednjih 15 godina porastao sa tri na 15 odsto.
Ostaje otvoreno pitanje da li je takva koncentracija dobra ili loša za budućnost istraživanja i razvoja na globalnom nivou, odnosno za njegovu disperziju i uticaj na tržišnu dinamiku.
Vrijedi pomenuti i da u EU raste ulaganje u istraživanje i razvoj u oblasti aeronautike i odbrane, gdje je zabilježen rast od 4,8 odsto u odnosu na prethodnu godinu. Taj trend je, naravno, podstaknut novim naporima za jačanje zajedničke evropske odbrane.
Većina investicija 800 vodećih evropskih kompanija u istraživanje i razvoj realizuje se u zemljama koje nose oznaku „snažni inovatori“. Među njima, međutim, nema Hrvatske. U tu grupu spadaju Austrija, Belgija, Estonija, Francuska, Njemačka, Irska i Luksemburg.
Konkretni podaci po sektorima pokazuju da su ulaganja EU u istraživanje i razvoj u automobilskom sektoru u 2024. godini iznosila 81,6 milijardi eura, što je oko 10 milijardi eura više nego dvije godine ranije. Na globalnom nivou u taj sektor uloženo je 196,4 milijarde eura.
U istraživanje i razvoj u zdravstvu EU je 2024. godine uložio 46,3 milijarde eura, dok je na svjetskom nivou ta cifra iznosila 287 milijardi eura. U ICT sektoru EU je uložio 48,2 milijarde eura, dok su globalna ulaganja dostigla 678 milijardi eura, što jasno ukazuje na relativno mali udio EU.
U energetski sektor EU je uložio 7,7 milijardi eura, dok su globalna ulaganja iznosila 27 milijardi eura. Konačno, u istraživanje i razvoj u oblasti aeronautike i odbrane EU je uložio 10 milijardi eura, u poređenju sa 24,2 milijarde eura na globalnom nivou.
