Evropska komisija je, podstaknuta pozivima iz evropskih industrijskih sektora, predložila mjere za otklanjanje nedostataka u zakonodavnom okviru kako bi se povećala efikasnost sprovođenja Mehanizma za ugljenično prilagođavanje na granicama (CBAM). Od 1. januara 2028. godine, područje primjene biće prošireno na određene proizvode na kraju proizvodnog lanca s velikom potrošnjom čelika i aluminija, poput raznih mašina ili veš-mašina.
Istovremeno se uklanjaju nedostaci u propisima kako bi se spriječilo izbjegavanje mjera.
Uvodi se i privremeni program podrške za zaštitu proizvođača iz Evropske unije izloženih „curenju ugljika“, kojim se nagrađuju čišća preduzeća na globalnom nivou i podstiče pravednije i konkurentnije okruženje.
U obzir su uzete i zabrinutosti pouzdanih međunarodnih partnera, koji bi trebalo da imaju koristi od pojednostavljenja i veće fleksibilnosti. Uvodi se koncept ekvivalentnosti u porezu na ugljik i odbicima cijena, kao i nova klauzula koja omogućava dogovorene mjere za olakšavanje trgovine, poput uzajamnog priznavanja pouzdanih akreditacionih tijela i novih postrojenja za ekvivalentnost odbitka cijena ugljika. Time se dodatno jača uloga CBAM-a u promovisanju dekarbonizacije van granica EU.
CBAM je trenutno fokusiran na osnovne materijale poput aluminija, cementa, električne energije i čelika.
Od 2028. godine uvoznici će plaćati cijenu ugljika za emisije povezane s tom robom, izjednačavajući uslove s materijalima proizvedenim u EU koji podliježu sistemu EU za trgovanje emisijama (ETS). Iako se time smanjuje rizik od curenja ugljika, povećavaju se troškovi za proizvođače iz EU koji te materijale koriste u finalnim proizvodima, poput veš-mašina.
Proizvodnja bi se, međutim, mogla preusmjeriti u zemlje sa slabijim klimatskim politikama, ili bi roba iz EU mogla biti zamijenjena uvozom s visokim emisijama ugljika.
Kako bi se to spriječilo, Brisel planira da proširi obuhvat CBAM-a na 180 proizvoda s velikom potrošnjom čelika i aluminija, poput mašina i uređaja, kako bi se obezbijedilo da se emisije smanjuju, a ne samo premještaju.
Velika većina, odnosno 94 odsto, obuhvaćene robe na kraju proizvodnog lanca čine proizvodi iz industrijskog lanca snabdijevanja s visokim, prosječno 79-odstotnim, udjelom čelika i aluminija, koji se koriste u teškim mašinama i specijalizovanoj opremi, poput nosača od osnovnih metala, cilindara, industrijskih radijatora ili mašina za livenje. Preostalih šest odsto čine proizvodi za domaćinstvo. Proizvođači takvih finalnih proizvoda u EU mogli bi se suočiti s povećanim troškovima za čelične i aluminijumske materijale korišćene u proizvodnji.
Evropska komisija u obračune CBAM-a sada uključuje i otpad od aluminija i čelika, čime se obezbjeđuje pravedno formiranje cijene ugljika za robu, kako proizvedenu u EU, tako i uvezenu.
Brisel pokreće i fond za privremenu podršku proizvođačima robe obuhvaćene CBAM-om. Cilj fonda je da se riješi problem gubitka konkurentnosti na tržištima trećih zemalja, gdje bi roba iz EU mogla biti zamijenjena jeftinijim alternativama s većim emisijama, što bi dovelo do rasta globalnih emisija.
Iz fonda će se nadoknađivati dio troškova ugljika u okviru sistema EU za trgovanje emisijama za robu koja je i dalje izložena riziku od curenja ugljika, pri čemu će visina podrške zavisiti od dokazanih napora u dekarbonizaciji. Finansiranje će biti obezbijeđeno iz doprinosa država članica, koji čine 25 odsto prihoda od prodaje CBAM sertifikata u 2026. i 2027. godini, dok će preostalih 75 odsto biti obezbijeđeno iz sopstvenih sredstava EU.
Primjena CBAM-a imala je prelazni period od kraja 2023. do kraja ove godine.
Evropske energetski intenzivne industrije nedavno su izrazile zabrinutost da će naknade za uvoz robe s visokim ugljeničnim otiskom u EU biti preniske da bi zaustavile takav uvoz iz zemalja poput Kine, Brazila ili Sjedinjenih Američkih Država, gdje su standardi blaži.
Cilj CBAM-a je da se spriječi da tzv. ugljenično intenzivniji uvoz dobije prednost u odnosu na evropske proizvode. Evropske kompanije za svoje proizvode plaćaju oko 80 eura za svaku tonu emitovanog ugljen-dioksida.
