Iako je nova biometrijska kontrola ulaska i izlaska iz EU već počela da se uvodi, građani trećih zemalja koji putuju u Šengen zonu ovog ljeta mogli bi i dalje da prolaze kroz klasičnu kontrolu pasoša.

Evropska komisija potvrdila je da su državama članicama dozvoljene određene fleksibilnosti kako bi se tokom ljetnje sezone izbjegle gužve i ozbiljna zagušenja na granicama.

Riječ je o novom Entry/Exit System (EES) sistemu, koji podrazumijeva biometrijsku registraciju putnika iz zemalja van EU, poput Velike Britanije i SAD, putem otisaka prstiju i fotografije lica. Iako je sistem zvanično počeo da se uvodi u oktobru 2025. godine, njegovo potpuno stupanje na snagu planirano je za 10. april 2026.

Međutim, dosadašnja primjena već je pokazala ozbiljne probleme.

Duga čekanja, propušteni letovi i višesatne gužve

Na aerodromima i lukama gdje je EES već aktivan, putnici koji nemaju vizu obavezni su da se registruju na posebnim kioscima. Kako se obim primjene sistema povećavao, sa početnih 10 odsto putnika na 35 odsto od januara ove godine, problemi su postajali sve izraženiji.

Prema izvještaju organizacije Airport Council International (ACI) Europe, vrijeme obrade putnika na graničnim kontrolama povećano je i do 70 odsto, dok su čekanja u špicu dostizala i do tri sata. U pojedinim slučajevima, putnici su zbog kašnjenja čak propuštali letove.

Najdrastičniji primjer zabilježen je u Lisabonu, gdje je aerodrom u decembru bio prinuđen da suspenduje EES na tri mjeseca zbog, kako je navedeno, „ozbiljnih nedostataka“ u radu granične kontrole. Čekanja su, prema navodima, dostizala i do sedam sati.

Ljetnja sezona kao test izdržljivosti sistema

Iako su države članice obavezne da od 10. aprila 2026. imaju EES implementiran na svim graničnim prelazima, Evropska komisija je ostavila prostor za privremeno ublažavanje pravila. Nakon tog datuma, zemlje će moći djelimično da suspenduju primjenu sistema tokom dodatnog perioda od 90 dana, uz mogućnost produženja od još 60 dana, upravo kako bi se pokrila ljetnja turistička sezona.

„Uvođenje sistema ovakvih razmjera je izuzetno složen proces. Produžavanjem fleksibilnosti tokom ljeta, državama članicama dajemo alate da upravljaju potencijalnim problemima i, što je najvažnije, da izbjegnu ljetnji putnički haos“, izjavio je portparol Evropske komisije Markus Lamert.

Za putnike to praktično znači da će se i tokom narednih mjeseci na pojedinim granicama i dalje koristiti klasično ručno pečatiranje pasoša.

Avio-industrija upozorava na bezbjednosne rizike

Odluka Evropske komisije uslijedila je nakon oštrih kritika iz avio-industrije. ACI Europe upozorio je da trenutni način uvođenja sistema izaziva „značajnu nelagodnost za putnike“, dok je generalni direktor ove organizacije, Olivije Žankovec, ocijenio da bi dalje širenje EES-a bez adekvatnih mjera moglo dovesti do ozbiljnih poremećaja u radu aerodroma i aviokompanija, pa čak i bezbjednosnih rizika.

Sličan stav zauzela je i britanska turistička asocijacija ABTA, koja je u januaru pozvala granične vlasti da aktivnije koriste mehanizme za vanredne situacije.

„Granične službe imaju mogućnost da privremeno obustave sistem ili ograniče kontrole, i važno je da se te opcije koriste kako bi se omogućio nesmetan protok putnika“, izjavio je Mark Tancer, izvršni direktor ABTA, prenosi Bizlife.rs.