Dok traju vojni sukobi između Irana i Izraela, važno je razumjeti ne samo geopolitičke, već i ekonomske razmjere snaga koje se nalaze u sve otvorenijem konfrontacijskom odnosu. Iako se često govori o vojnoj moći i strateškim pozicijama, jednako je ključno analizirati ekonomske temelje tih dviju zemalja, jer upravo ekonomija određuje dužinu i intenzitet sukoba.

Ekonomski profili: Izrael vs. Iran

Iran, s druge strane, raspolaže ogromnim demografskim i teritorijalnim potencijalom, ali je pod jakim ekonomskim sankcijama Zapada, što ograničava njegove mogućnosti modernizacije vojske i diverzifikacije ekonomije. Većina iranskog izvoza i dalje se oslanja na naftu, što ga čini osjetljivim na poremećaje na globalnim energetskim tržištima.

 Ekonomija u funkciji sukoba

Vojni rashodi i njihovo učešće u BDP-u govore mnogo o prioritetima obje države:

• Izrael ulaže 8,8% BDP-a u odbranu, što ga čini jednom od najmilitarizovanijih država na svijetu.

• Iran, s daleko manjim vojnim budžetom (2,5% BDP-a), više se oslanja na asimetrične metode – podršku proxy grupama, sajber napade i regionalni uticaj preko saveznika (Hezbollah, Houthis, Hamas…).

Iako Iran ima brojčanu nadmoć u vojnicima, Izrael ima tehnološku i nuklearnu prednost. Ekonomska snaga omogućava Izraelu da brže kompenzuje ratne gubitke, održava savez sa SAD-om i razvija složene odbrambene sisteme kao što su „Iron Dome“ i „David’s Sling“.

Posljedice po regionalne i globalne tokove

Najnoviji sukobi iz 2024–2025. uključuju napade na energetske infrastrukturne objekte, što je izazvalo:

• Skok cijena nafte, jer se mnogi energetski tokovi nalaze u dometu iranskih i izraelskih dronova i raketa.

• Poremećaje u trgovini i logistici, posebno kroz Hormuški moreuz i istočni Mediteran.

• Pojačani interes investitora za sigurnu imovinu, što se ogleda u porastu cijene zlata i dolara.

Dok Iran koristi energetsku infrastrukturu kao sredstvo pritiska, Izrael cilja nuklearne i vojne objekte kako bi odložio iranske ambicije i izazvao ekonomske štete bez potpunog ulaska u kopneni rat.

Koja sila ima održiviju ekonomsku bazu za dugotrajan sukob?

• Izrael: Visoka digitalizacija, inovacije, vojno-tehnološka superiornost, snažna veza sa SAD-om i Zapadom.

• Iran: Ogroman domaći resursni bazen, strateška geografija, otpornost stečena kroz decenije sankcija, ali i ekonomska stagnacija i inflacija.

U otvorenom ratu, Izrael ima kapacitet da nanese precizne, skupe udarce, dok Iran cilja da iscrpi protivnika kroz “rat hiljadu rezova” koristeći regionalne poluge.

U pogledu ekonomske snage, Izrael i Iran vode asimetričnu bitku: mala, visokoefikasna ekonomija protiv velike, ali spore i ograničene sile. Sukob koji traje decenijama sada prijeti da preraste u direktan rat sa ozbiljnim globalnim ekonomskim posljedicama. Ključno pitanje je – ne samo ko može pobijediti, već i ko duže može izdržati.

Foto: Briliant maps