U svega nekoliko nedjelja geopolitički sukob na Bliskom istoku temeljno je preoblikovao energetsku računicu Evrope. Tržište koje se tek počelo oporavljati od šoka iz 2022. ponovo klizi u zonu neizvjesnosti – ali ovoga puta u znatno složenijim okolnostima, sa iscrpljenijim zalihama, većom zavisnošću od globalnog tržišta tečnog prirodnog gasa i osjetljivijom ekonomskom strukturom.
Referentna cijena gasa na holandskom TTF (Title Transfer Facility) tržištu porasla je sa 38 na 54 eura po megavat-satu tokom marta, što je skok od oko 70 odsto u samo mjesec dana. Ovaj rast nije tek kratkotrajna tržišna devijacija – on ukazuje na dublje poremećaje u globalnim energetskim tokovima, čiji se efekti već prelijevaju na inflaciju, industrijsku proizvodnju i monetarnu politiku.
Ipak, suštinski problem ne leži samo u cijeni, već u ubrzanom pražnjenju skladišta. Prema podacima agencije Kyos European Gas Analytics, evropska skladišta su 24. marta bila popunjena svega 28,4 odsto kapaciteta – pet procentnih poena manje nego u istom periodu prošle godine i značajno ispod petogodišnjeg prosjeka. Dok Španija i Portugal, oslonjeni na snažnu LNG infrastrukturu i obnovljive izvore, održavaju nivoe iznad 50, odnosno 85 odsto, industrijska jezgra Evrope – Njemačka, Francuska i Nizozemska – ulaze u rizičnu zonu. Posebno zabrinjava situacija u Nizozemskoj, gdje su zalihe pale na svega 6 odsto, što predstavlja istorijski minimum za ovo doba godine.
Katarski kolaps i kraj ere jeftine sigurnosti
Ono što ovu krizu čini dubljom i dugotrajnijom jeste gubitak ključnog oslonca – Katara. Napadi na Ras Laffan Industrial City izbacili su sa tržišta oko 84 milijarde kubnih metara tečnog prirodnog gasa godišnje. Procjene da će sanacija trajati i do pet godina nagovještavaju da Evropa ulazi u višegodišnji period energetske oskudice.
Analize investicionih banaka, uključujući Goldman Saks, ukazuju da bi uzlazni trend cijena mogao potrajati. Za drugo tromjesečje 2026. već se projektuju nivoi od oko 70 eura po megavat-satu, dok bi u nepovoljnijim scenarijima cijene mogle premašiti 100 eura. U slučaju produženih poremećaja u Hormuškom moreuzu, taj rast mogao bi biti i znatno izraženiji. U ekstremnom scenariju višemjesečne blokade, tržište bi se moglo vratiti na uslove nalik onima iz 2022. godine, kada su cijene dostizale i 300 eura po megavat-satu.
