Nvidia je ove godine postala prva kompanija na svijetu čija je tržišna kapitalizacija premašila vrijednost od četiri triliona dolara. Tržišna kapitalizacija najveće globalne kompanije u julu ove godine dostigla je tu magičnu cifru. U oktobru, brojač se zaustavio na oko 4,5 triliona dolara, čime je Nvidia prestigla Microsoft i Apple te se učvrstila kao najvrjednija kompanija na svijetu.
Neviđeni uspon Nvidije, ali i čitavog tehnološkog sektora predvođenog američkom “sedmoricom veličanstvenih”, sve češće izaziva zabrinutost. Paralele s dot.com balonom su neizbježne. Upozorenja na pucanje AI balona koji bi svijet moglo baciti u novu krizu sve su češća, ali investitori ne posustaju. Cijena akcija Nvidije u prvih šest mjeseci 2025. porasla je oko 32 posto, a od početka jula do 10. oktobra ostvarila je rast od 19,6 posto.
„Ako zamišljate balon kao proces u pet faza, vjerovatno smo u trećoj fazi. Sve dok postoji potražnja za AI, što vidimo od kompanija i pojedinaca, mislim da to može trajati. No, koliko dugo, to je naravno veliko pitanje“, upozorio je Joost van Leenders, viši investicioni strateg u holandskom fondu Van Lanschot Kempen, prema CNBC-u. Gotovo istovremeno, na moguće pucanje AI balona upozorili su zvaničnici Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) i centralne banke Velike Britanije, Bank of England (BoE).
BoE je 9. oktobra u svom izvještaju naveo da prema nizu pokazatelja „vrednovanja na tržištima akcija izgledaju napregnuto, posebno za tehnološke kompanije usmjerene na vještačku inteligenciju“. Britanska centralna banka navodi da takva vrednovanja, u kombinaciji s rastućom koncentracijom unutar tržišnih indeksa, „čine tržišta akcija posebno izloženima u slučaju da očekivanja o uticaju vještačke inteligencije postanu manje optimistična“.
Upozorenja dolaze sa svih strana
Direktorka MMF-a Kristalina Georgieva takođe se osvrnula na rizike velikih korekcija na tržištima usljed previsokih valuacija povezanih s vještačkom inteligencijom. Čak je i jedan od vodećih figura procvata vještačke inteligencije Sam Altman, izvršni direktor OpenAI-ja, u julu upozorio da se industrija vještačke inteligencije nalazi u balonu. Izjavio je da današnje tržište odražava situacije iz prošlosti kada su tehnološki proboji podstakli precijenjena ulaganja.
„Kada se pojave baloni, pametni ljudi se previše uzbude oko zrnca istine. Jesmo li u fazi u kojoj su investitori generalno previše uzbuđeni zbog vještačke inteligencije? Moje mišljenje je da jesmo. Je li vještačka inteligencija najvažnija stvar koja će se dogoditi u jako dugo vremena? Moje mišljenje je takođe da jeste!“
— Sam Altman, izvršni direktor OpenAI-ja
Nvidia je doživjela snažan rast zahvaljujući ogromnoj potražnji za svojim čipovima za vještačku inteligenciju i podatkovne centre, uz velika ulaganja u AI tehnologiju. Između ostalog, investirala je 100 milijardi dolara u OpenAI. Koliko je Nvidia postala alarmantno velika vidi se po tome što po tržišnoj kapitalizaciji nadmašuje ne samo čitave industrije poput farmaceutske, već i pojedine državne ekonomije ili berze. Nvidia danas, na primjer, vrijedi više nego sva vodeća evropska tržišta akcija zajedno.
Najveće kompanije po tržišnoj vrijednosti na berzi danas su tehnološke firme. Od 10 najvećih tehnoloških kompanija na svijetu samo jedna nije iz SAD-a – tajvanski TSMC. Na globalnoj listi najvrjednijih danas su:
-
Nvidia (4,55 triliona),
-
Microsoft (3,85 triliona),
-
Apple (3,78 triliona),
-
Alphabet / Google (2,94 triliona),
-
Amazon (2,34 triliona),
-
Meta Platforms (krovna kompanija Facebooka, 1,84 triliona),
-
Broadcom (1,72 triliona),
-
TSMC (1,36 triliona),
-
Tesla (1,28 triliona) i
-
Oracle, koji jedini nije trilioner, s tržišnom kapitalizacijom od 858,6 milijardi dolara, prema podacima CompaniesMarketCap.com.
Dot.com paralele
Ukupna tržišna kapitalizacija ove desetorke iznosi oko 24,5 triliona američkih dolara. Da bi se razumjeli razmjeri veličine najvećih tehnoloških kompanija u svijetu, dovoljno ih je uporediti s kapitalizacijom firmi na drugim berzama i veličinama ekonomija čitavih regiona. Ako ostanemo samo u Evropi, tržišna kapitalizacija kompanija izlistanih na berzama procjenjuje se na 14,8 triliona dolara. Budžet Evropske unije za 2025. iznosi oko 199,4 milijarde eura, odnosno oko 233 milijarde američkih dolara.
Iako mnogi analitičari ističu da tržišna kapitalizacija nije sve, niti se mogu u potpunosti porediti sve okolnosti koje su dovele do pucanja dot.com balona, paralele su neizbježne. Dot.com balon eskalirao je krajem 1990-ih i dostigao vrhunac u martu 2000, a pad tržišta trajao je još dvije godine. Vrhunac balona obilježio je NASDAQ indeks koji je u martu 2000. dostigao vrijednost od 5132,52 poena. Podsjećamo, nakon toga je do oktobra 2002. pao za 78 posto, pr
Pred pucanje balona investitori su u drugoj polovini 90-ih euforično ulagali u internet kompanije, uglavnom dot-com startapove. Masovno su investirali u rizične projekte bez dokaza o profitabilnosti – slično kao što danas ulažu u startapove vještačke inteligencije. Sjetite se Altmanovog upozorenja. Analitičare dodatno brine i to što je koncentracija deset najvećih kompanija u tehnološkom indeksu na njujorškim berzama sada veća nego što je bila 2000. godine, kada je pukao dot.com balon.
Pucanje tog balona izazvalo je teške posljedice širom svijeta. U EU je pala ekonomska aktivnost zbog pada investicija i potrošnje, a nezaposlenost je porasla. U Evropi su nakon toga bila smanjena ulaganja u visoke tehnologije i inovacije, što je usporilo tehnološki napredak — čije posljedice EU osjeća i danas.
