Sedmice koje su iza nas promijenile su strukturu globalnog tržišta rizičnog kapitala na način koji nije viđen od najvećeg talasa tehnoloških IPO-a s početka ovog vijeka. Četiri najvrednije privatne tehnološke kompanije na svijetu objavile su namjeru izlaska na berzu u razmaku od nepunih tri sedmice, a sve četiri potiču iz iste industrije. Pitanje koje Wall Street sada postavlja više nije hoće li se AI boom potvrditi na javnim tržištima, već može li investitorski apetit apsorbovati sve odjednom.

SpaceX prvi, već ove sedmice

Elon Musk je sa svojim SpaceX-om pokrenuo roadshow 4. juna, cijena dionice određuje se 11. juna, a prvi dan trgovanja na Nasdaqu pod oznakom SPCX planiran je za 12. jun. Kompanija traži 75 milijardi dolara pri vrijednosti od 1,75 biliona dolara, što bi bio najveći IPO u istoriji berze.

Ponuda objedinjuje raketni biznis, Starlink satelitski internet i xAI, kompaniju za vještačku inteligenciju koju je Musk spojio sa SpaceX-om u februaru 2026. Javni prospekt objavljen u maju otkrio je 18,67 milijardi dolara konsolidovanih prihoda u 2025. godini. Ako se IPO realizuje po gornjoj granici, SpaceX bi odmah ušao među deset najvrednijih javnih kompanija na planeti, nadmašivši tržišnu kapitalizaciju Tesle.

OpenAI: najveći po ambicijama, drugi po redu

OpenAI radi s Goldman Sachsom i Morgan Stanleyjem na povjerljivoj prijavi za uvrštenje i cilja javni izlazak već u septembru 2026, pri privatnoj tržišnoj vrijednosti između 730 i 850 milijardi dolara. Analitičari procjenjuju da bi kotacija mogla gurnuti kompaniju iznad granice od bilion dolara, što je i sam OpenAI naveo kao cilj u javnoj objavi, ali taj broj još nije potvrđen uslovima ponude.

Finansijska slika je ambivalentna, jer je u prvom kvartalu 2026. kompanija ostvarila 5,7 milijardi dolara prihoda, ali uz negativnu operativnu maržu od 122 odsto. To znači da je za svaki zarađeni dolar izgubila 1,22 dolara. Prema internim projekcijama, OpenAI računa na ukupne gubitke od oko 44 milijarde dolara do 2029. godine, kada tek planira da pređe u profit.

Prihodi ipak rastu brzinom koja je do nedavno bila nezamisliva. OpenAI je u martu saopštio da ostvaruje dvije milijarde dolara prihoda mjesečno, što je godišnja run-rate razina, a ne revidirani godišnji prihod. Takođe, kompanija je investitorima najavila cilj od 100 milijardi dolara godišnje do 2029. Za poređenje, Meta je pri izlasku na berzu kotirala oko osam puta godišnjih prihoda, a OpenAI bi ušao na tržište po odnosu između 34 i 40 puta prihoda.

Pravna prepreka koja je godinama lebdjela nad kompanijom nestala je u maju. Porota je presudila u korist OpenAI-ja u tužbi Elona Muska, koji je tvrdio da je osnivačka misija neprofitne organizacije iznevjerena pretvaranjem u for-profit entitet. OpenAI je u decembru 2024. najavio preoblikovanje u korporaciju javnih koristi koja može slobodnije prikupljati kapital.

Anthropic: brži rast, bolji finansijski odnosi

Anthropic je bio brži od OpenAI-ja. Kompanija iza modela Claude 1. juna podnijela je povjerljivu prijavu SEC-u, postavivši se na vrijednost od blizu 965 milijardi dolara. Godišnja run-rate razina prihoda, prema posljednjim dostupnim podacima, iznosi oko 47 milijardi dolara, što je projektovana, a ne revidirana cifra, koja će tek biti podvrgnuta punoj javnoj provjeri pri objavi S-1 prospekta. Za drugi kvartal 2026. Anthropic prognozira prihode od 10,9 milijardi dolara, što bi bio više nego dvostruki rast u odnosu na prethodna tri mjeseca.

Rast u pozadini tih brojki gotovo je teško pojmiti. U januaru 2024. Anthropic je bilježio godišnju razinu prihoda od samo 87 miliona dolara. Do maja 2026. ta cifra premašila je 47 milijardi dolara, oko osam puta više od internih projekcija, a izvršni direktor Dario Amodei opisao je taj rast riječju „ludo“.

Motorom tog rasta pokazao se alat za programere. Claude Code premašio je milijardu dolara godišnjih prihoda u roku od šest mjeseci od lansiranja, a više od hiljadu klijenata troši više od milion dolara godišnje na Claude, što se udvostručilo sa 500 klijenata za manje od dva mjeseca.

Za razliku od OpenAI-ja, Anthropic gleda prema profitabilnosti već ove godine. Prema informacijama koje je kompanija prenijela investitorima, a koje prenose finansijski mediji, prihodi počinju nadmašivati visoke troškove računarskih kapaciteta, no ta najava još nije potvrđena revidiranim finansijskim izvještajima. Starije projekcije pokazuju i dramatičnu razliku u putanjama troškovnih odnosa: Anthropic planira da smanji odnos troškova na oko trećinu prihoda u 2026. i na devet odsto do 2027, dok OpenAI očekuje da troškovni pritisak ostane na 57 odsto prihoda i 2026. i 2027. INDmoneyaol

Databricks: jedini koji već zarađuje

Dok se OpenAI i Anthropic bore s negativnim maržama, Databricks ulazi u IPO trku s rijetkom prednošću – pozitivnim slobodnim novčanim tokom. Kompanija, koja razvija platformu za podatke i AI, bilježi godišnju razinu prihoda od 5,4 milijarde dolara, uz rast od više od 55 odsto u odnosu na prethodnu godinu, sa više od 650 klijenata koji troše više od milion dolara godišnje. Posljednja privatna vrijednost iznosi 134 milijarde dolara, a S-1 prijava očekuje se u drugoj polovini 2026.

U industriji koja još nije dokazala da zna zarađivati, Databricks nudi nešto što investitori na javnim tržištima preferiraju: rast uz pozitivnu gotovinu. CEO Ali Ghodsi potvrdio je da je kompanija „spremna za IPO“, ali će sačekati povoljne tržišne uslove.

Perplexity: 2028. bez obzira na sve

Na drugom kraju spektra stoji Perplexity, AI pretraživač koji izlazak na berzu planira za 2028. i koji, za razliku od ostalih, ne žuri. CEO Aravind Srinivas potvrdio je u izjavi za CNBC da se taj plan neće mijenjati bez obzira na to što Anthropic i OpenAI urade u međuvremenu. Perplexityjeve najave zvuče manje kao reakcija na IPO talas, a više kao potvrda postojeće strategije: i ranije, kada su se postavljala pitanja o finansijama kompanije, Srinivas je isticao da nema planova za kotiranje prije 2028.

Perplexity je u martu 2026. premašio godišnju razinu prihoda od 450 miliona dolara, uz rast od 50 odsto u roku od samo 30 dana, sa više od 100 miliona aktivnih korisnika. Privatna procjena vrijednosti kreće se između 18 i 20 milijardi dolara. To je znatno skromnije od ostalih u nizu, ali Perplexity gradi drugačiji argument. Dok OpenAI i Anthropic prodaju temeljne modele i API pristup, Perplexity se pozicionira kao zamjena za Google pretragu, s jasno definisanom korisničkom bazom i enterprise pretplatama.

Srinivas je ipak priznao da Perplexity neće biti imun ako širi talas AI IPO-a dočeka hladan prijem investitora. Ako SpaceX, Anthropic i OpenAI razočaraju javna tržišta, Perplexityjeva 2028. mogla bi djelovati kao providno odlaganje, a ne strateški izbor.

Najveći test od dot-com ere

Procjene analitičara govore da bi kumulativni IPO-i ove godine mogli donijeti više od tri biliona dolara novih vrijednosti, pri čemu oko 88 odsto otpada na AI i AI infrastrukturu. Za poređenje, u talasu tehnoloških IPO-a 2021. kapital je bio raspršen po softveru, biotehnologiji, električnim vozilima, fintechu i kriptovalutama. Ovog puta gotovo sve je u jednoj industriji, što vjerovatno nije najpametnije, pa ta velika koncentracija nosi dvostruki rizik. Pozitivan scenario je da uspješna kotiranja otvore šire investitorske prilive u AI sektor i postave visoke tržišne multiplikatore za cijelu generaciju novih kompanija. Negativan je suprotan i jednako uvjerljiv: ako investitori zakažu pri prvim AI IPO-ima, talas bi se mogao zaustaviti upravo u trenutku kada se čini da je tek počeo.

Analitičari PitchBooka upozoravaju da su OpenAI i Anthropic u svojevrsnoj „trci u računovodstvu godišnjih prihoda“ i da će javna tržišta testirati ne samo brzinu rasta, već i kvalitet tih prihoda. Povjerljive prijave još drže finansijske detalje van očiju javnosti. Kada S-1 dokumenti postanu dostupni, investitori će prvi put u rukama imati revidirane račune kompanija koje su dosad gradile valuacije isključivo na privatnim procjenama. Tada počinje pravi test.

Izvor: Lidermedia.hr