Crna Gora je u Evropskom inovacionom semaforu za 2026. godinu svrstana u grupu nastajućih inovatora, sa rezultatom od 44,7 odsto prosjeka Evropske unije. U odnosu na prethodnu godinu napredovala je za 2,8 indeksnih poena, što je najveći godišnji pomak među zemljama Zapadnog Balkana obuhvaćenim izvještajem.
Evropska komisija objavila je najnoviji Evropski inovacioni semafor, kojim se upoređuju rezultati 27 članica EU, 13 susjednih evropskih zemalja i 11 najvećih globalnih konkurenata. Analiza se zasniva na 32 pokazatelja iz oblasti obrazovanja, digitalizacije, ulaganja u istraživanje i razvoj, inovativnosti preduzeća, patenata i uticaja inovacija na ekonomiju.
Crna Gora je zauzela 33. mjesto među članicama EU i susjednim zemljama. Njen rezultat je nešto niži od prosjeka grupe nastajućih inovatora, koji iznosi 45,5 odsto prosjeka Unije. U ovu kategoriju svrstavaju se zemlje čiji je ukupni inovacioni učinak ispod 70 odsto evropskog prosjeka.
Od 2019. godine inovacione performanse Crne Gore poboljšane su za 3,2 indeksna poena, dok je samo između 2025. i 2026. zabilježen rast od 2,8 poena. Evropska unija je u odnosu na 2019. napredovala za 11,6 poena, što pokazuje da Crna Gora, uprkos ovogodišnjem pomaku, dugoročno napreduje sporije od Unije.
Komisija napominje da su promjene kroz vrijeme izražene u indeksnim poenima i računaju se u odnosu na rezultat EU iz 2019. godine, zbog čega ih ne treba tumačiti kao procentualnu promjenu stvarnih ulaganja ili drugih nominalnih vrijednosti.
U regionu ispred Crne Gore samo Srbija
Među zemljama Zapadnog Balkana obuhvaćenim izvještajem najbolji rezultat ima Srbija, koja je dostigla 60,4 odsto evropskog prosjeka. Slijedi Crna Gora sa 44,7 odsto, ispred Albanije sa 41,6 odsto, Sjeverne Makedonije sa 38,5 i Bosne i Hercegovine sa 28 odsto prosjeka EU.
Crna Gora je, međutim, ostvarila najveće godišnje poboljšanje u ovoj grupi. Srbija je u odnosu na 2025. napredovala za 1,7 poena, a Bosna i Hercegovina za 1,5, dok su Albanija i Sjeverna Makedonija zabilježile pad od 0,4, odnosno 0,7 indeksnih poena.
Mala i srednja preduzeća najveća prednost
Kao glavne relativne prednosti Crne Gore Evropska komisija navodi mala i srednja preduzeća koja uvode nove proizvode, saradnju inovativnih malih i srednjih preduzeća sa drugim kompanijama i institucijama, kao i zaposlenost u inovativnim preduzećima.
Crna Gora je po pokazatelju malih i srednjih preduzeća koja uvode inovacije proizvoda zauzela prvo mjesto među svim posmatranim zemljama. Po zaposlenosti u inovativnim preduzećima nalazi se na četvrtoj, a po malim i srednjim preduzećima koja uvode inovacije u poslovne procese na šestoj poziciji.
Ukupno posmatrano, u oblasti inovativnosti preduzeća Crna Gora je zauzela treće mjesto među 40 zemalja uključenih u analizu. Ipak, Komisija upozorava da su posljednji raspoloživi podaci za inovacije malih i srednjih preduzeća iz 2022. godine, dok su vrijednosti za kasnije godine procijenjene, pa ih treba tumačiti sa oprezom.
Napredak je tokom posljednje godine zabilježen i kod međunarodnih patentnih prijava, čiji je pokazatelj povećan za 28 indeksnih poena, kao i kod zajedničkih naučnih radova javnog i privatnog sektora, gdje je zabilježen rast od 26,9 poena. Pokazatelj međunarodnih naučnih publikacija povećan je za 16,2 poena.
Slaba ulaganja privrede u istraživanje i razvoj
Najveće relativne slabosti crnogorskog inovacionog sistema ostaju ulaganja rizičnog kapitala, direktna i indirektna državna podrška istraživanju i razvoju u poslovnom sektoru, kao i izdvajanja kompanija za istraživanje i razvoj.
Po pokazatelju ulaganja poslovnog sektora u istraživanje i razvoj Crna Gora je zauzela 39. mjesto, dok je po prijavama industrijskog dizajna posljednja među 40 posmatranih zemalja. Među najslabije rangiranim oblastima je i broj novih doktora nauka, po kojem je Crna Gora na 38. poziciji.
Pokazatelj ulaganja poslovnog sektora u istraživanje i razvoj smanjen je u odnosu na prethodnu godinu za 9,4 indeksna poena, dok je ukupna oblast ulaganja preduzeća oslabila za 3,3 poena. Evropska komisija ocjenjuje da javna podrška inovacijama još nije praćena dovoljno snažnim ulaganjima privatnog sektora.
Sa druge strane, oblast finansiranja i javne podrške poboljšana je za šest poena, prije svega zahvaljujući rastu pokazatelja izdvajanja za istraživanje i razvoj u javnom sektoru. Izdvajanja rizičnog kapitala i dalje su među najslabijim segmentima inovacionog sistema.
Digitalizacija i dalje daleko od prosjeka EU
Crna Gora je u oblasti digitalizacije dostigla 20,7 odsto prosjeka EU i zauzela 34. mjesto. Pokazatelj koji se odnosi na udio građana sa digitalnim vještinama iznad osnovnog nivoa iznosi 24,5 odsto evropskog prosjeka, što je Crnu Goru pozicioniralo na 32. mjesto.
Bolji rezultat ostvaren je kod ulaganja u informacione tehnologije, gdje je Crna Gora na 50,6 odsto prosjeka EU i zauzima 31. poziciju. Pokazatelj korišćenja usluga računarstva u oblaku porastao je za 7,2 poena tokom posljednje godine, a za 64,7 poena u odnosu na 2019.
Rezultati Evropskog inovacionog semafora pokazuju da Crna Gora bilježi napredak u inovativnosti malih i srednjih preduzeća, međunarodnoj naučnoj saradnji i primjeni informacionih tehnologija. Za snažnije približavanje prosjeku EU, međutim, biće potrebna veća ulaganja privrede u istraživanje i razvoj, razvijenije tržište rizičnog kapitala i bolja povezanost nauke, javnog sektora i kompanija.
(Bankar)
