Crna Gora je od 2018. godine kroz sistem za prijavu nepravilnosti evidentirala oko 100 slučajeva nepravilnosti u projektima finansiranim iz fondova Evropske unije, dok se trenutno pred nadležnim sudovima vode dva predmeta koji se odnose na sumnju u nezakonito postupanje. Iz Ministarstva finansija za Pobjedu naglašavaju da se najveći broj slučajeva ne odnosi na prevare, već na administrativne, proceduralne i tehničke propuste, najčešće u oblastima javnih nabavki, dokumentacije, izvještavanja i poštovanja procedura.
U resoru finansija ističu da se korišćenje evropskih sredstava u Crnoj Gori sprovodi kroz jasno definisane procedure, uz nadzor domaćih institucija i evropskih partnera, te da se nepravilnosti, kada se utvrde, rješavaju kroz korektivne mjere, dodatne provjere, finansijske korekcije i povraćaj sredstava. Poseban akcenat, kako navode, stavljen je na prevenciju, jačanje kontrolnih mehanizama i zaštitu finansijskih interesa Evropske unije, što je posebno značajno u kontekstu pregovaračkog poglavlja 32 – Finansijska kontrola, koje je Crna Gora privremeno zatvorila početkom ove godine.
Slučajevi
– Kao i u svim sistemima upravljanja javnim sredstvima, povremeno se evidentiraju nepravilnosti različitog nivoa rizika. Važno je naglasiti da se najveći broj evidentiranih slučajeva ne odnosi na prevare, već na administrativne, proceduralne i tehničke propuste u sprovođenju projekata. Najčešće se odnose na oblast javnih nabavki, dokumentacije, izvještavanja i poštovanja procedura – kazali su iz Ministarstva finansija dodajući da se takve situacije uglavnom rješavaju kroz korektivne mjere, dodatne provjere i unapređenje procedura, dok institucije kontinuirano rade na jačanju sistema upravljanja i kontrole EU fondova.
Prema podacima AFCOS kancelarije, od početka korišćenja IMS sistema za prijavu nepravilnosti 2018. godine do danas evidentirano je oko 100 slučajeva nepravilnosti u projektima finansiranim iz fondova Evropske unije.
– Najveći dio odnosi se na administrativne i proceduralne propuste, dok je manji broj slučajeva zahtijevao dodatne provjere nadležnih institucija. Trenutno se pred nadležnim sudovima vode dva predmeta koja se odnose na sumnju u nezakonito postupanje. Ne radi se isključivo o predmetima iz posljednje godine, već o postupcima pokrenutim u različitim periodima. Važno je naglasiti da Crna Gora ostvaruje dosljednu saradnju sa OLAF-om i institucijama Evropske unije u oblasti zaštite finansijskih interesa EU – ističu iz Ministarstva finansija.
Oni naglašavaju da Crna Gora stalno unapređuje sistem upravljanja i kontrole EU fondova, sa posebnim fokusom na prevenciju nepravilnosti i zaštitu finansijskih interesa Evropske unije.
– Mjere obuhvataju usklađivanje zakonodavstva sa evropskim standardima, jačanje administrativnih kapaciteta, unapređenje procedura kontrole i izvještavanja, kao i redovne analize rizika i kontrole na licu mjesta. Poseban značaj imaju obuke službenika i primjena sistema ranog prepoznavanja potencijalnih nepravilnosti kroz tzv. „red flag“ indikatore. Dodatni iskorak predstavlja usvajanje Strategije za borbu protiv prevara 2025–2028 sa Akcionim planom, kojim su definisane konkretne aktivnosti za dalje jačanje institucionalne saradnje i efikasnosti sistema – tvrde iz Ministarstva finansija.
Takođe naglašavaju da se izvještaji i strateški dokumenti, koji se odnose na zaštitu finansijskih interesa Evropske unije, redovno dostavljaju Vladi Crne Gore i objavljuju u skladu sa procedurama Ministarstva finansija i važećim propisima.
– Kroz IMS sistem vrši se i redovno izvještavanje OLAF-a i Evropske komisije o evidentiranim nepravilnostima. Kada je riječ o pojedinačnim predmetima, informacije se objavljuju u mjeri koja je usklađena sa zaštitom istraga i zakonskim procedurama, dok su statistički podaci i analize dostupni javnosti kroz relevantne izvještaje Ministarstva finansija. Na taj način obezbjeđuje se balans između transparentnosti i zaštite integriteta postupaka koji su u toku – ističu iz Ministarstva finansija.
U prethodnom periodu vođeno je više postupaka pred nadležnim institucijama, uključujući prekršajne, upravne i istražne postupke u slučajevima gdje su postojali osnovi za dodatne provjere, prenosi Pobjeda.
– Trenutno je u toku oko deset postupaka različite vrste, dok se dva predmeta nalaze u fazi krivične istrage. U slučajevima gdje se utvrdi nepravilno korišćenje sredstava, primjenjuju se finansijske korekcije i mjere povraćaja sredstava, u skladu sa nacionalnim i evropskim pravilima, čime se štite i državni i evropski finansijski interesi – kazali su iz Ministarstva finansija.
Standardi
– Crna Gora u ovoj oblasti prati standarde EU Direktive o zaštiti zviždača i kontinuirano radi na unapređenju institucionalnog okvira. Zaštita prijavilaca nepravilnosti uređena je Zakonom o zaštiti zviždača, dok su dodatna unapređenja sistema planirana kroz nove izmjene zakona koje su u pripremi. AFCOS kancelarija i Agencija za sprečavanje korupcije kontinuirano organizuju obuke i aktivnosti usmjerene na podizanje svijesti i unapređenje primjene tih mehanizama – kazali su.
Crna Gora je AFCOS sistem uspostavila 2013. godine i od tada permanentno radi na njegovom unapređenju u skladu sa preporukama Evropske komisije i OLAF-a. Zaštita finansijskih interesa EU predstavlja važan segment pregovaračkog poglavlja 32 – Finansijska kontrola, koje je privremeno zatvoreno početkom ove godine. Evropska komisija u izvještajima kontinuirano prepoznaje napredak Crne Gore u jačanju AFCOS sistema i međuinstitucionalne saradnje. Značajan napredak ostvaren je kroz usvajanje Strategije za borbu protiv prevara 2025–2028, realizaciju Twinning projekata, jačanje administrativnih kapaciteta i unapređenje koordinacije institucija kroz novoformirano Radno tijelo AFCOS sistema. Cilj je dalje jačanje funkcionalnosti sistema i puna harmonizacija sa evropskim praksama do 2028. godine.
– Preporuke Evropske komisije i OLAF-a uglavnom se odnose na dalje unapređenje postojećih kapaciteta i procedura, što predstavlja standardan dio procesa evropskih integracija. Fokus je na dodatnom jačanju administrativnih kapaciteta, razvoju IT sistema, unapređenju koordinacije institucija i daljem razvoju preventivnih mehanizama. Većina preporučenih aktivnosti već je uključena u aktuelne reformske procese i strateške dokumente koje Crna Gora sprovodi u saradnji sa evropskim partnerima – kazali su iz Ministarstva finansija.
Oni objašnjavaju da je Crna Gora kroz višegodišnje iskustvo u sprovođenju IPA fondova i realizaciji projekata iz Plana rasta stekla značajno institucionalno iskustvo u upravljanju evropskim sredstvima i primjeni evropskih procedura finansijske kontrole.
– To predstavlja dobru osnovu za buduće upravljanje znatno većim fondovima nakon pristupanja Evropskoj uniji, uključujući kohezionu i strukturnu politiku. Iako su dalja ulaganja u administrativne kapacitete, digitalizaciju procedura i kontinuiranu obuku službenika i dalje važni prioriteti, dosadašnje iskustvo pokazuje da institucije imaju sposobnost da odgovorno i efikasno upravljaju evropskim sredstvima – zaključuju iz Ministarstva, prenosi Pobjeda.
