Jedan od najzanimljivijih i politički najosjetljivijih podataka u novoj Eurostatovoj publikaciji odnosi se na nagli rast bankrota širom Evropske unije. Poslije višegodišnjeg perioda vanrednih državnih intervencija tokom pandemije, evropska ekonomija sada ulazi u mnogo tvrđu tržišnu fazu, a prvi ozbiljan signal dolazi upravo iz statistike stečajeva.
Prema podacima Eurostata, broj deklaracija bankrota u Evropskoj uniji porastao je čak 84,4% između 2021. i 2025. godine.
Taj rast dolazi nakon neobičnog perioda tokom pandemije kada je broj stečajeva zapravo bio u padu.
Između 2015. i 2019. broj bankrota u EU smanjen je za 22%, a zatim je tokom 2020, u jeku COVID krize, dodatno pao za 24,2% u odnosu na prethodnu godinu.
Na prvi pogled to djeluje paradoksalno: ekonomija je bila zatvorena, potrošnja pala, a broj bankrota se smanjivao.
Razlog je bio jednostavan, evropske vlade i centralne banke praktično su „zamrzle“ tržišnu ekonomiju kroz:
- ogromne državne subvencije,
- moratorijume na kredite,
- poreske olakšice,
- programe pomoći kompanijama,
- i istorijski niske kamatne stope.
Mnoge firme koje u normalnim tržišnim uslovima ne bi opstale preživjele su zahvaljujući vanrednoj državnoj podršci.
Međutim, od 2022. situacija se dramatično mijenja.
Inflacija je eksplodirala nakon pandemije i početka rata u Ukrajini, cijene energije naglo porasle, a Evropska centralna banka pokrenula je najagresivnije povećanje kamatnih stopa u posljednjih nekoliko decenija.
Posljedice sada postaju vidljive širom evropske ekonomije.
Kompanije se suočavaju sa:
- skupljim kreditima,
- padom tražnje,
- većim troškovima poslovanja,
- i slabijim investicijama.
Istovremeno, industrijska proizvodnja u Evropskoj uniji počela je da usporava. Eurostat navodi da je industrijski output pao za 1,5% u 2023. i dodatnih 2,4% u 2024. godini.
Posebno su pogođeni sektori sa velikim troškovima energije, visokim dugovima ili malim profitnim marginama.
To je naročito vidljivo kod malih i srednjih preduzeća, koja čine gotovo kompletnu strukturu evropske ekonomije. Prema Eurostatu, čak 99,1% svih preduzeća u EU su mikro i mala preduzeća.
Upravo su ta preduzeća najosjetljivija na:
- rast kamata,
- smanjenje potrošnje,
- i usporavanje ekonomije.
Istovremeno, podaci pokazuju zanimljiv paradoks evropske ekonomije.
Broj novih poslovnih registracija nastavio je da raste. Eurostat navodi da je broj registracija novih biznisa u EU bio 21,3% veći u 2025. nego 2015. godine.
To znači da evropska ekonomija i dalje proizvodi nove kompanije i preduzetničke projekte, ali i da tržište postaje mnogo brutalnije prema firmama koje ne mogu da izdrže rast troškova i sporiji rast privrede.
Za zemlje Zapadnog Balkana, uključujući Crnu Goru, ovo može biti posebno važno upozorenje.
Male ekonomije sa velikim oslanjanjem na:
- turizam,
- nekretnine,
- usluge,
- i bankarsko finansiranje
obično su mnogo osjetljivije na rast kamata i usporavanje evropske privrede.
Ako evropska ekonomija nastavi da usporava, posljedice će se vrlo brzo preliti i na region, kroz slabije investicije, sporiji turizam i skuplje finansiranje.
Zato rast bankrota u Evropi danas nije samo statistički podatak.
To je signal da je period jeftinog novca i vanredne državne podrške završen, i da evropska ekonomija ulazi u mnogo zahtjevniju fazu nego što je bila prethodna decenija.
Izvor: Bankar
