Najnovija rasprava unutar Evropske unije mogla bi otvoriti potpuno novu fazu procesa proširenja: buduće članice, među kojima se najčešće pominje i Crna Gora, mogle bi privremeno ostati bez punog prava veta nakon ulaska u EU.
Prema pisanju britanskog medja The Guardian, u Briselu se ozbiljno razmatra model kojim bi nove članice bile uključene u Uniju, ali bez mogućnosti blokiranja ključnih odluka u prvim godinama članstva.
Ideja dolazi u trenutku kada EU pokušava da ubrza proširenje prema Zapadnom Balkanu i Ukrajini, ali istovremeno želi da izbjegne buduće institucionalne blokade kakve danas stvara Mađarska u pitanjima spoljne politike i sankcija.
Crna Gora kao „test slučaj“
Britanski medij navodi da se u evropskim diplomatskim krugovima Crna Gora se sve češće vidi kao najrealniji kandidat za prvo naredno proširenje EU. Zemlja je otvorila sva pregovaračka poglavlja, a evropske institucije već govore o mogućem završetku procesa do 2028. godine.
Upravo zbog toga, prema navodima Guardiana, Crna Gora bi mogla postati svojevrsni „pilot model“ novog sistema proširenja.
Suština prijedloga jeste:
- nove članice bi dobile pristup evropskom tržištu, fondovima i institucijama,
- ali bi određeno vrijeme bile ograničene u korišćenju veta u osjetljivim oblastima poput spoljne politike ili novih proširenja.
Zašto EU razmatra ovu promjenu?
Evropska unija danas funkcioniše sa 27 članica, a veliki broj odluka i dalje zahtijeva jednoglasnost. Brisel procjenjuje da bi sa više od 30 država članica sistem mogao postati gotovo nefunkcionalan.
Posebno nakon rusko-ukrajinskog sukoba, proširenje je ponovo postalo geopolitički prioritet EU. Međutim, paralelno raste strah da bi nove članice jednog dana mogle koristiti veto za bilateralne ili unutrašnje političke interese, slično kao što su to ranije činile neke postojeće članice.
Zato dio evropskih diplomata smatra da bi „privremeno ograničenje veta“ bilo kompromis, piše :
- proširenje bi se ubrzalo,
- a EU bi se zaštitila od institucionalnih blokada.
Šta bi to značilo za Crnu Goru?
Formalno, Crna Gora bi i dalje bila punopravna članica EU:
- imala bi pristup fondovima,
- evropskom tržištu,
- slobodi kretanja,
- i evropskim institucijama.
Ali politički, pitanje prava veta veoma je osjetljivo jer zadire u samu suverenost države unutar evropskog sistema odlučivanja.
Dio analitičara smatra da bi građani Zapadnog Balkana mogli ovakav model doživjeti kao „članstvo drugog reda“. Drugi, međutim, ocjenjuju da je i ograničeno članstvo bolje od višegodišnjeg čekanja izvan EU.
Nova realnost evropskog proširenja
Ono što je do prije nekoliko godina djelovalo nezamislivo sada postaje ozbiljna evropska debata. Rat u Ukrajini, geopolitički pritisci i strah od unutrašnjih blokada mijenjaju samu arhitekturu Evropske unije.
Za Crnu Goru to znači da se prvi put ne postavlja samo pitanje: Kada će ući u EU, već i: Kakvu će EU zapravo dobiti kada uđe.
Izvor: Bankar
