Tokenizacija predstavlja proces pretvaranja realne ili digitalne imovine u digitalne tokene koji se čuvaju i razmjenjuju putem blockchain tehnologije. U najjednostavnijem smislu, token je digitalni zapis koji predstavlja pravo svojine ili određenu vrijednost – bilo da je u pitanju nekretnina, akcija, umjetničko djelo ili čak prihod nekog projekta.

Drugim riječima, tokenizacija omogućava da se „klasična“ imovina digitalizuje i učini lakše dostupnom, prenosivom i djeljivom.

Čemu služi tokenizacija

Osnovna svrha tokenizacije je unapređenje efikasnosti finansijskih sistema. Ona omogućava brže transakcije, niže troškove, veću transparentnost i pristup investiranju širem krugu ljudi.

Jedna od ključnih prednosti je tzv. frakcionisano vlasništvo – na primjer, nekretnina može biti podijeljena na hiljade tokena, što omogućava investitorima da ulože i male iznose. Time se značajno „demokratizuje“ pristup investiranju.

Tokenizacija se već koristi u različitim oblastima:

• finansije (akcije, obveznice, fondovi)
• nekretnine
• umjetnost i kolekcionarski predmeti
• privatni kapital i krediti

Koliko je razvijena tokenizacija

Iako je još u razvoju, tržište tokenizacije bilježi ubrzan rast. Prema dostupnim analizama, vrijednost tokenizovane imovine danas se procjenjuje na desetine milijardi dolara, uz oko 85 milijardi USD već tokenizovanih sredstava na globalnom nivou.

Posebno je zanimljivo da se očekuje snažan rast u narednim godinama – procjene govore da bi tržište moglo dostići i do dva biliona dolara do 2028. godine.

Ipak, važno je naglasiti da je realna upotreba još uvijek ograničena i da mnogi projekti ostaju u pilot fazi ili imaju nisku likvidnost.

Regulacija tokena – gdje smo danas

Regulacija tokenizacije i kriptoimovine i dalje se razvija. Evropska unija je napravila veliki korak uvođenjem regulative MiCA (Markets in Crypto-Assets), koja je stupila na snagu 2024. godine i ima za cilj zaštitu investitora i stabilnost tržišta.

Istovremeno, regulatorni okvir još uvijek nije u potpunosti usklađen na globalnom nivou, što usporava razvoj tržišta i stvara pravnu nesigurnost.

U praksi, najveći izazovi regulacije uključuju:

• pravni status tokena (hartije od vrijednosti ili nešto drugo)
• zaštitu investitora
• AML i KYC procedure
• oporezivanje

U regionu Zapadnog Balkana tokenizacija je i dalje u ranoj, ali dinamičnoj fazi razvoja, sa nekoliko zanimljivih primjera iz Hrvatske, Slovenije. Slovenija se izdvaja kao jedan od tehnološki najnaprednijih primjera – 2023. godine realizovan je jedan od prvih uspješnih projekata tokenizacije nekretnina u Evropi, gdje su tokeni bili pravno povezani sa stvarnim hipotekama i notarski ovjerenim ugovorima, što investitorima daje dodatni nivo sigurnosti, prenosi sveonovcu.rs.

Hrvatska, kao članica Evropske unije, ima prednost zahvaljujući jasnijem regulatornom okviru – primjena MiCA regulative i usklađenost sa EU standardima. Najkonkretniji primjer je projekat tokenizacije nekretnina koji su realizovali platforma Katalyo i Telos. U okviru tog projekta tokenizovani su portfoliji nekretnina na hrvatskoj obali u vrijednosti od oko 30 miliona eura. Investitori su kroz tokene mogli da posjeduju dio tih nekretnina i ostvaruju prihode od zakupa kroz stabilne kriptovalute.

Rizici tokenizacije

Iako donosi brojne prednosti, tokenizacija nosi i određene rizike. Regulatorna tijela upozoravaju da investitori često nijesu sigurni da li zapravo posjeduju osnovnu imovinu ili samo digitalni zapis koji je predstavlja.

Glavni rizici uključuju:

• pravnu nesigurnost i nedovoljno razvijenu regulaciju
• tehničke ranjivosti blockchain sistema
• problem likvidnosti (teškoća prodaje tokena)
• zavisnost od trećih strana (izdavača tokena)

Takođe, postoji rizik od pogrešnog razumijevanja proizvoda, naročito kod manje iskusnih investitora.

Budućnost tokenizacije

Uprkos izazovima, većina stručnjaka smatra da tokenizacija ima ogroman potencijal da transformiše finansijska tržišta. Kako infrastruktura i regulacija budu napredovale, očekuje se šira primjena i integracija sa tradicionalnim finansijama.

Izvršni direktor BlackRock-a, Leri Fink, opisao je ovu tehnologiju kao „sledeću generaciju tržišta“, naglašavajući njen dugoročni značaj.

U narednim godinama možemo očekivati:

• veću institucionalnu adopciju
• razvoj sekundarnih tržišta
• integraciju sa bankarskim sistemima
• standardizaciju regulative