Eskalacija sukoba između Irana i Izraela posljednjih dana izazvala je snažne potrese na finansijskim tržištima. Dok rakete lete po Bliskom istoku, pojedine kompanije, naročito u odbrambenom i energetskom sektoru, već bilježe značajan rast vrijednosti dionica.
Na tržištima se očekuje snažan rast potražnje za naprednim naoružanjem, sistemima protivraketne odbrane i obavještajnim tehnologijama.
Dionica američkog proizvođača oružja Lockheed Martin, najvećeg svjetskog odbrambenog izvođača po prihodima, dostigla je novu istorijsku vrijednost i zatvorila trgovanje na 676,70 dolara, nakon rasta većeg od četiri odsto. Borbeni avioni F-35, precizno navođene rakete i radarski sistemi te kompanije nalaze se u središtu vazdušne kampanje koja se trenutno vodi nad i oko Irana.
Rast se proširio i na ostatak odbrambenog sektora
Dionice Northrop Grumman porasle su oko šest odsto, podstaknute interesovanjem za njihove stealth bombardere i sisteme protivraketne odbrane. Kompanija RTX Corporation, ranije poznata kao Raytheon, ojačala je gotovo pet odsto, dok su i L3Harris Technologies te General Dynamics zabilježile solidan rast.
Značajan skok ostvarila je i tehnološka kompanija Palantir Technologies, čiji se analitički alati koriste u obavještajnim operacijama. Njene dionice porasle su gotovo šest odsto.
Rast je zabilježen i u Evropi, premda nešto umjereniji. Njemački proizvođač oklopnih sistema Renk Group i italijanska odbrambena kompanija Leonardo takođe su porasli, jer investitori očekuju povećanje narudžbi iz NATO zemalja i dodatne izvozne poslove.
Analitičari ističu da su odbrambeni budžeti, koji su već bili planirani za rast 2026. godine, sada suočeni s još manje političkih prepreka u Washingtonu i evropskim prijestonicama.
Američki predsjednik Donald Trump izjavio je da bi operacije mogle trajati „četiri do pet sedmica“ ili „znatno duže“, dok Iran nastavlja lansirati projektile i dronove prema ciljevima u regionu. Finansijska tržišta se stoga pripremaju za duži period intenzivnih vojnih aktivnosti.
Energetske kompanije na talasu rasta cijena
Rast odbrambenih dionica snažno odudara od šire slabosti tržišta, što pokazuje koliko su koristi od krize koncentrisane u malom broju sektora. Uz proizvođače oružja, najveći dobitnici trenutno su i energetske kompanije. Iranski uzvratni napadi već su uključivali udare na energetske objekte u Saudijskoj Arabiji i Kataru, kao i prijetnje zatvaranjem Hormuškog moreuza. Tim pomorskim prolazom prolazi oko 20 odsto svjetske opskrbe naftom, pa bi njegovo zatvaranje moglo izazvati snažan skok cijena energenata.
Zbog takve situacije cijena nafte Brent premašila je 85 dolara po barelu i dostigla najviši nivo od 2024. godine. Na tom talasu brzo su porasle i dionice najvećih naftnih kompanija.
ExxonMobil je zabilježio rast veći od četiri odsto i novu istorijsku vrijednost dionice, dok su Chevron, Occidental Petroleum i ConocoPhillips ostvarili slične dobitke. U Evropi su dionice kompanija Shell plc i TotalEnergies takođe rasle, prateći globalni rast cijena energenata.
LNG tržište pod pritiskom
Situaciju je dodatno zakomplikovala objava katarske državne kompanije QatarEnergy o privremenoj obustavi proizvodnje ukapljenog prirodnog gasa (LNG) nakon iranskih napada dronovima na postrojenja u Ras Laffanu i Mesaieedu. Nakon te objave, evropska referentna cijena gasa TTF skočila je za više od 50 odsto te je do utorka dostigla oko 62 eura po megavatsatu.
Tržišta su reagovala brzo jer bi dugotrajniji prekid proizvodnje mogao izazvati preusmjeravanje globalne potražnje za gasom i ponovo podstaći inflaciju energenata u Evropi.
Dionice kompanija povezanih s LNG-om takođe su ojačale. Među njima su američki izvoznik Cheniere Energy, kompanija Venture Global LNG te australijski proizvođač Woodside Energy.
Analitičari ipak upozoravaju da bi stvarna zamjena opskrbe mogla potrajati, zbog ograničenja u transportu i dugoročnim ugovorima, što znači da će cijene energenata još neko vrijeme ostati izrazito osjetljive na geopolitički razvoj situacije. Zbog naglog rasta cijena i potencijalnih poremećaja u opskrbi, Evropska komisija najavila je da pomno prati stanje na tržištima energije te da će ove sedmice sazvati poseban sastanak s državama članicama i Međunarodnom agencijom za energiju kako bi procijenila moguće rizike za evropsku opskrbu energijom, prenosi Lidermedia.hr.
