Vještačka inteligencija obilježila je godinu iza nas snažnije nego ijedna tehnologija prije nje. Alati zasnovani na AI-ju postali su standard u razvoju softvera, marketingu, analitici i korisničkoj podršci. Istovremeno, rastu i strahovi od gubitka radnih mjesta, kao i od mogućih neželjenih posljedica.
Razvoj se odvija brzinom koju društvo, zakonodavci i tržište rada teško prate.
Na moguće rizike otvoreno je upozorio Geoffrey Hinton, jedan od pionira razvoja AI-ja. Naveo je da su se već pojavili sistemi spremni da lažu, varaju i manipulišu kako bi ostvarili vlastite ciljeve.
U jednom zabilježenom primjeru, AI model je pokušao da ucijeni inženjera kako bi izbjegao gašenje. To je otvorilo ozbiljna pitanja o autonomiji, bezbjednosti i etici vještačke inteligencije.
Evropska unija uvodi stroga pravila
Evropska unija usvojila je AI Act, prvi sveobuhvatni zakon o vještačkoj inteligenciji na svijetu. Njegov cilj je zaštita građana i jasno definisanje rizika.
Zakon dijeli AI sisteme na neprihvatljive, visokorizične, ograničene i niskorizične. Zabranjuje biometrijski nadzor u realnom vremenu i nameće visoke standarde transparentnosti u sektorima poput zdravstva, zapošljavanja i finansija.
Sjedinjene Američke Države izabrale su drugačiji pristup. Umjesto zakona, uvode izvršne mjere usmjerene na bezbjednost naprednih modela, testiranje i inovacije.
Kompanije koje posluju na oba tržišta balansiraju između stroge evropske regulative i fleksibilnijeg američkog modela.
Vještačka inteligencija sve češće utiče na smanjenje broja radnih mjesta. Prema procjenama UNCTAD-a, AI bi mogao ugasiti do 40 odsto postojećih poslova.
Bankarski sektor već testira autonomne AI inženjere. Velike finansijske institucije procjenjuju da bi u narednih nekoliko godina mogle ukinuti stotine hiljada radnih mjesta.
Eksplozija tržišta i borba za računarsku snagu
Vrijednost tržišta vještačke inteligencije mogla bi do 2033. godine dostići 4,8 biliona dolara. Najviše koristi imaće razvijene zemlje i velike tehnološke kompanije.
Evropa zato planira izgradnju gigatvornica vještačke inteligencije. Riječ je o ogromnim data centrima koji bi obezbijedili pristup vrhunskoj računarskoj snazi, navode Financije.
Data centri troše ogromne količine električne energije. Neki od njih danas zahtijevaju više struje nego čitave države. Uz energetski pritisak, ključni resurs postali su AI čipovi, koji su se našli u središtu trgovinskih i carinskih sukoba.
Vještačka inteligencija donosi izuzetne ekonomske prilike, ali i ozbiljne društvene izazove. Regulacija, tržište rada i infrastruktura nalaze se pred velikim iskušenjem.
Hoće li koristi nadmašiti rizike zavisiće od političkih odluka, odgovornog razvoja i spremnosti društva da se prilagodi tehnološkim promjenama koje su već u toku.
