Nakon odličnih rezultata tokom cijele 2025. godine, investitori očekuju da će dionice evropskog bankarskog sektora nastaviti rast i u 2026. godini, zahvaljujući izgledno snažnoj zaradi i uštedama na troškovima koje proizilaze iz šire primjene vještačke inteligencije (AI).
Nakon što su se smanjile bojazni od recesije i pada kamatnih stopa Evropske centralne banke (ECB), investiciona javnost s dodatnim optimizmom gleda na evropske banke i, uprkos složenom okruženju, poboljšava svoje prognoze za njihov rast.
U međuvremenu, vještačka inteligencija postala je nova snaga koja privlači investitore ka dionicama evropskih banaka, dijelom i zato što je nedostatak atraktivnih tehnoloških kompanija u Evropi primorao ulagače da traže kompanije koje bi mogle imati najveću korist od vještačke inteligencije u sektorima „stare“ ekonomije.
Banke su u posljednje vrijeme počele da koriste AI za unapređenje operativne efikasnosti, borbu protiv finansijskih prevara, ali i za smanjenje broja zaposlenih.
„Evropske banke mogle bi imati opipljivu korist od vještačke inteligencije. U pričama o vještačkoj inteligenciji često se govori o dobitnicima u smislu većih prihoda – ali znamo da postoje i dobitnici u smislu smanjenja troškova“, rekla je Helen Jewell, analitičarka BlackRocka, najvećeg svjetskog upravljača imovinom, koji kontroliše oko 12.000 milijardi dolara imovine.
Globalna banka UBS takođe je u analizi za investitore istakla da vidi AI kao ključni izvor potencijalnog rasta procjena vrijednosti pojedinih banaka u kratkom roku, ali i rasta zarade na duži rok.
Ipak, ovakve procjene nose i određene rizike. Upozorenja na investicioni balon vezan za vještačku inteligenciju, kao i na opasnost od kolapsa sličnog dot-com balonu s početka vijeka, dolaze iz različitih izvora, uključujući Međunarodni monetarni fond (MMF) i britansku centralnu banku Bank of England.
Rizici, međutim, nijesu vezani isključivo za vještačku inteligenciju. ECB upozorava da se banke u eurozoni suočavaju sa „neviđeno visokim“ rizikom od šokova, uključujući geopolitičke tenzije, stalne promjene trgovinskih režima, klimatske krize, pa čak i nestašice američkog dolara usljed njegove volatilnosti, prenose Financije.hr.
Uprkos tome, investitori su se u velikoj mjeri okrenuli kupovini bankarskih dionica. Dionice francuske Société Générale od početka godine zabilježile su rast od 140 odsto, dok je njemački Commerzbank porastao 125 odsto, a britanski Barclays gotovo 70 odsto. Indeks dionica evropskog bankarskog sektora (SX7P) porastao je za više od 60 odsto, nakon što je već imao rast od 25 odsto u 2024. godini – te je ove godine ostvario oko četiri puta veći rast od panevropskog indeksa STOXX 600.
Investitori takođe smatraju da su bankarske dionice relativno jeftine, naročito u poređenju s američkim bankama. Prema podacima LSEG-a, dionice evropskih banaka trguju se po cijeni od oko 1,17 puta knjigovodstvene vrijednosti, što je i dalje oko 40 odsto ispod posljednjeg vrhunca iz 2007. godine, kao i znatno niže od omjera od 1,7 koji važi na američkom tržištu.
Kada je riječ o troškovima, investiciona banka Goldman Sachs navela je u analizi da se očekuje rast rashoda po godišnjoj stopi od svega jedan odsto u periodu od 2025. do 2027. godine, te da se poboljšanje efikasnosti nastavi i tokom 2026. godine. Odnos rashoda i prihoda banaka, prema njihovim procjenama, svake godine će se poboljšavati za 130 baznih poena, što znači da će banke morati da troše manje kako bi ostvarile prihode.
Konsultantska kompanija McKinsey procijenila je prošle godine da bi vještačka inteligencija mogla globalnom bankarskom sektoru donijeti i do 340 milijardi dolara dodatne vrijednosti godišnje, uz smanjenje operativnih troškova i do 20 odsto.
Čak i ako se očekivane uštede od primjene AI-ja razvuku na više godina, one će i dalje predstavljati snažan podsticaj rastu valuacija banaka, navode iz UBS-a. Analitičari su prošlog mjeseca podigli prognoze za ovaj sektor na najviši nivo od maja 2023. godine, dok su očekivanja rasta zarade u narednih 12 mjeseci dostigla najviši nivo od 2023. godine, pokazuju podaci IBES-a.
Prema najnovijim podacima ECB-a, kreditna aktivnost banaka u eurozoni trenutno je na najvišem nivou u posljednje dvije i po godine. Rast kreditiranja preduzeća u oktobru iznosio je 2,9 odsto na mjesečnom nivou, nešto manje od 3,0 odsto u avgustu, što je bila najviša stopa rasta od maja 2023. godine. Rast kreditiranja domaćinstava takođe je na najvišem nivou u posljednje dvije i po godine i ubrzao se u oktobru na 2,6 odsto mjesečno.
Analitičarka BlackRocka Helen Jewell očekuje da će evropske banke u naredne tri godine dioničarima vratiti između 20 i 25 odsto tržišne vrijednosti, kroz isplatu dividendi i korporativne otkupe dionica.
„Ako saberete vrijednost kompanija i isplate dioničarima, riječ je o klasi imovine koja je veoma privlačna“, kazao je Domenico Ghilotti iz konsultantske kuće Equita, dodajući da su velika spajanja i akvizicije u sektoru dodatni pokretač rasta.
Kao primjer navodi se preuzimanje milanske Mediobanke od strane banke Monte dei Paschi di Siena, jedno od najvećih u sektoru ove godine, za koje analitičari ocjenjuju da je transformisalo čitavo italijansko bankarstvo. Nova spajanja i akvizicije su već u planu.
„Unutar Evrope vidi se ekonomska otpornost, što znači da će – čak i u slučaju novih smanjenja kamatnih stopa – ta otpornost biti povoljna za evropske banke“, zaključuje Jewell.
