Evropska unija redovno ažurira spisak nekooperativnih poreskih jurisdikcija i zemalja visokog rizika za pranje novca. Trenutno se na crnoj listi nalazi 11 zemalja, dok istovremeno 17 zemalja svijeta ne naplaćuje porez na lični dohodak.
Ništa novo, ništa novo
Najnovija revizija EU spiska nekooperativnih jurisdikcija iz februara 2025. godine pokazuje da se lista nije mijenjala. Na njoj se nalaze Američka Samoa, Angvila, Fidži, Guam, Palau, Panama, Ruska Federacija, Samoa, Trinidad i Tobago, Američka Djevičanska ostrva i Vanuatu, prenosi Lidermedia.hr.
Evropski savjet koristi tri kriterijuma za procjenu koja uključuju poresku transparentnost, pravično oporezivanje te postojanje mjera protiv BEPS-a. Zemlje na crnoj listi ne zadovoljavaju jedan ili više ovih standarda. Paralelno sa crnom listom, EU vodi sivu listu od devet jurisdikcija koje su dale obaveze o poreskim reformama i imaju priliku da izbjegnu sankcije dok sprovode potrebne promjene svojih poreskih sistema.
Prema javno dostupnim podacima, trenutno postoji 17 zemalja koje ne naplaćuju porez na lični dohodak. To su Antigva i Barbuda, Sveti Kristofor i Nevis, UAE, Vanuatu, Brunej, Bahrein, Bahami, Bermuda, Kajmanska ostrva, Turks i Caicos ostrva, Britanska Djevičanska ostrva, Monako, Saudijska Arabija, Kuvajt, Katar, Somalija i Zapadna Sahara. Od ovih zemalja, samo Vanuatu se nalazi na EU crnoj listi poreskih oaza, što znači da je 16 od 17 zemalja bez poreza na dohodak uspjelo da zadrži status kooperativne jurisdikcije prema EU standardima.
Programi državljanstva kroz investicije u zemljama bez poreza
Četiri zemlje sa nultim porezom na dohodak nude programe državljanstva ili rezidencije kroz investicije. Antigva i Barbuda zahtijeva minimalnu investiciju od 230 hiljada dolara, a zemlja ne naplaćuje poreze na dohodak, bogatstvo, kapitalnu dobit ili nasljedstvo. Međunarodne poslovne kompanije oslobođene su poreza na 50 godina.
Sveti Kristofor i Nevis traži minimalnu investiciju od 250 hiljada dolara i ne naplaćuje porez na dohodak, dividende, tantijeme ili kamate za rezidente. Korporativni porez iznosi 33 odsto, a PDV između 10 i 15 odsto. Vanuatu nudi najbrži program državljanstva koji traje između dva i četiri mjeseca uz minimalnu investiciju od 130 hiljada dolara. Zemlja ne naplaćuje porez na lični dohodak, nasljedstvo ili kapitalnu dobit, a kompanije mogu biti oslobođene poreza 20 godina uz naknadu od 300 dolara godišnje.
UAE Golden Visa program zahtijeva minimalnu investiciju od 205 hiljada dolara i zemlja ne naplaćuje porez na lični dohodak, kapitalnu dobit, nasljedstvo ili nekretnine. Korporativni porez od devet odsto primjenjuje se samo na kompanije sa profitom iznad 375.000 dirhama.
Ostale značajne destinacije uključuju Bahrein koji nudi rezidenciju kroz investiciju od 270 hiljada dolara i ne naplaćuje porez na dohodak, dok korporativni porez od 46 odsto postoji samo za naftne kompanije. Bahami zahtijevaju investiciju od 750 hiljada dolara, korporativni porez kreće se do tri odsto prometa, a PDV između nula i 12 odsto. Monako traži investiciju od milion eura, korporativni porez ide do 33 odsto, PDV je 20 odsto, a nema poreza na nekretnine. Bermuda zahtijeva investiciju od 2,5 miliona dolara i ne naplaćuje porez na dohodak ili PDV.
Neke zemlje sa nultim porezom na dohodak imaju ograničenja koja smanjuju njihovu privlačnost. Na primjer, Somalija i Zapadna Sahara označene su kao nesigurne za život i poslovanje te ne nude programe za dobijanje državljanstva ili rezidencije kroz investicije. Brunej, Kuvajt i Katar takođe ne omogućavaju sticanje državljanstva ili rezidencije kroz investicione programe.
AML lista i praktični uticaj na bankarstvo
EU je u junu 2025. godine ažurirala listu jurisdikcija visokog rizika za borbu protiv pranja novca. Bolivija i Britanska Djevičanska ostrva dodata su na listu, dok su Hrvatska, Mali i Tanzanija uklonjeni. Takođe, banke u EU moraju primjenjivati pojačane mjere nadzora prema svim transakcijama iz zemalja na AML listi visokog rizika, što uključuje dodatnu dokumentaciju, produžene provjere i povećane troškove poslovanja.
Jurisdikcije na EU crnoj listi suočavaju se i sa otežanim pristupom evropskom finansijskom sistemu. EU direktive zahtijevaju od banaka dodatne mjere due diligence, što rezultira dužim rokovima za otvaranje računa, dodatnom dokumentacijom za transakcije, povećanim troškovima compliance-a i mogućim odbijanjem poslovnih odnosa.
Prisutnost Ruske Federacije na EU crnoj listi povezana je sa sankcijama uvedenim nakon ruske invazije na Ukrajinu u februaru 2022. godine. Rusija je dodata na spisak u februaru 2023. godine zajedno sa Britanskim Djevičanskim ostrvima, Kostarikom i Maršalskim ostrvima.
OECD je uveo globalnu minimalnu stopu poreza na dobit od 15 odsto za kompanije sa godišnjim prihodima iznad 750 miliona eura. Više od 140 zemalja potpisalo je sporazum, no sprovođenje je još u toku. Common Reporting Standard zahtijeva automatsku razmjenu poreskih informacija između zemalja, što ograničava mogućnosti skrivanja imovine u ofšor jurisdikcijama.
Podsjetimo, EU je 2025. godine finalizovala nove propise o borbi protiv pranja novca. Novi evropski nadzorni autoritet počeo je sa radom 1. jula 2025. godine sa proširenim ovlašćenjima za koordinaciju AML mjera kroz EU. Nova AML direktiva stupa na snagu 2027. godine i uvodi dodatne zahtjeve za transparentnost koji mogu uticati na trenutne spiskove zemalja visokog rizika.
Malta i Kipar, kao EU članice, pokazuju kako se mogu kombinovati poreske povlastice sa EU standardima. Malta Global Residence Programme omogućava 15 odsto poreza na inostrani prihod prenesen u Maltu uz nulti porez na prihod koji ostaje u inostranstvu. Zanimljivo je da teritorijalni poreski sistemi, koje koriste mnoge od pomenutih zemalja, oporezuju samo ekonomsku aktivnost na sopstvenoj teritoriji, što se smatra legitimnim pristupom u međunarodnom poreskom pravu.
EU spiskovi nekooperativnih jurisdikcija redovno se ažuriraju na osnovu procjene poreske transparentnosti, pravičnog oporezivanja i BEPS mjera. Od 17 zemalja bez poreza na dohodak, samo je Vanuatu trenutno na EU crnoj listi, dok ostale uspijevaju da održe status kooperativnih jurisdikcija uprkos povlašćenim poreskim politikama.
