Kao poglavari Katoličke crkve, pape su oduvijek nastojale da se suoče sa velikim izazovima svog vremena — bilo da su to jeretici, kuge ili invazije.
U 2025. godini, papa Lav XIV je suzbijanje rizika nekontrolisane vještačke inteligencije (AI) postavio kao ključnu misiju svoje pontifikalne službe.
U svom prvom zvaničnom obraćanju kardinalima, upozorio je na opasnosti koje AI predstavlja za „ljudsko dostojanstvo, pravdu i rad“. Dva dana kasnije, govoreći novinarima, pohvalio je „ogroman potencijal“ tehnologije, ali je upozorio da je neophodna odgovornost „kako bi se osiguralo da se koristi za dobrobit svih“.
Baš kao i njegov imenjak, papa Lav XIII iz 19. vijeka, koji je promovisao prava radnika tokom industrijske revolucije, Lav XIV se pozicionira kao zaštitnik društvene strukture suočene sa nekontrolisanim savremenim tehnologijama. Papinsko ime koje je izabrao tadašnji kardinal Robert Prevost „nije bila slučajna referenca“, rekao je portparol Vatikana večeri kada je konklava završena.
„Crkva nas poziva da gledamo ka nebu, ali i da hodamo zemljom u skladu sa vremenom“, rekao je Paolo Benanti, franjevac i savjetnik Vatikana za etiku AI-ja, za Politico, dodajući da nema ništa neobično u tome što Crkva nudi stručno mišljenje u jednoj tako futurističkoj oblasti.
„Vatikan želi da izbjegne razvoj AI-ja koji bi mogao da naruši ljudska prava i ljudsko dostojanstvo, a što bi najvjerovatnije nesrazmjerno pogodilo niže kvalifikovane radnike“, kazala je Marija Savona, profesorka ekonomije inovacija na Univerzitetu Luiss u Rimu i Univerzitetu Saseks, te stručnjakinja za AI.
Etika, filozofija i čak sami tehnološki moguli upozoravaju na rizike stvaranja inteligentnih bića od strane privatnih kompanija. Milijarder i vlasnik kompanije X, kao i kreator AI bota Grok, Ilon Mask, upozorio je na „prizivanje demona“ kroz nepromišljen razvoj vještačke inteligencije, upoređujući to sa stvaranjem „digitalnog Boga“.
Rad na obezbjeđivanju mjesta za Svetu Stolicu u regulisanju AI-ja započeo je za vrijeme prethodnika pape Lava. Godine 2020, tadašnji papa Franjo okupio je vjerske i političke lidere zajedno sa tehnološkim kompanijama poput IBM-a i Cisca, kako bi potpisali „Rimsku povelju o etici AI-ja“, obavezu ka razvoju vještačke inteligencije koja je odgovorna i društveno korisna. U januaru ove godine, Vatikan je objavio formalnu izjavu u kojoj upozorava da bi AI mogao dovesti do toga da čovječanstvo postane „zarobljenik sopstvenog rada“.
Kao prvi papa iz Sjedinjenih Američkih Država — zemlje Silicijumske doline i kolijevke tehnološke revolucije — i kao diplomac matematike, Lav ima jedinstvenu poziciju da nosi baklju dalje.
Vašington predvodi trend deregulacije, pri čemu predsjednik Donald Tramp briše bezbjednosna pravila koja je uspostavio njegov prethodnik Džo Bajden, i predstavlja plan vrijedan pola triliona dolara za AI hardver, u saradnji sa vodećom kompanijom OpenAI.
Čak i EU, koja je istorijski bila predvodnik u regulisanju AI-ja, mijenja svoj stav i fokusira se na konkurentnost — otvarajući vrata za „ciljane korekcije“ u Zakonu o AI-ju i udvostručujući napore za povećanje računarske snage. Na AI samitu u Parizu u februaru, svjetski lideri su više govorili o sklapanju sporazuma nego o postavljanju ograničenja.
Za Benantija, uloga Crkve kao „eksperta za čovječanstvo“ može podstaći lidere, posebno u katoličkim zemljama, da „stvore AI koji brine o čovjeku i koji je usklađen sa socijalnom pravdom“.
U prvom pozivu sa italijanskom premijerkom Đorđom Meloni, Lav i Meloni su se obavezali da će nastaviti da rade na „etičkom i čovjekocentričnom razvoju vještačke inteligencije“. Prošle godine, na Melonijin poziv, papa Franjo se obratio liderima G7 o etici AI-ja.
„Zainteresovanost Vatikana za AI nije ništa čudno“, rekla je Savona. „Franjo se takođe veoma interesovao za klimatske promjene, što je savremena tema. Misija Crkve je da ostane vjerna osnovnim principima, dok se istovremeno prilagođava svijetu.“
Vatikan bi mogao iskoristiti svoju mrežu u zemljama Globalnog juga da „podstakne demokratskiji pristup“ AI-ju, u vrijeme kada se moć koncentrira u rukama tehnoloških divova i bogatijih zemalja — i pomogne da se regulativa, kojom sada dominira Evropa, standardizuje na globalnom nivou, kazala je Savona. „To bi bilo veoma, veoma korisno.“
Papa zna da Crkva „može pomoći u tumačenju svijeta koji se mijenja, usmjeravajući ga ka poštovanju ljudskog dostojanstva, i pokazati kako tehničke inovacije mogu podržati društvenu brigu“, rekla je.
Sam Lav nije mogao da izbjegne problem sadržaja generisanog vještačkom inteligencijom. Samo nedjelju dana nakon izbora, na YouTube-u se pojavio video u kojem Lav navodno hvali predsjednika Burkine Faso Ibrahima Traorea što je suprotstavio bogatstvo Vatikana i siromaštvo u Africi. Vatikan je označio video kao lažan — dio talasa nedavno generisanog AI sadržaja na afričkim platformama koji veličaju Traorea kao uzor pan-afričkog liderstva, prenosi Politico.
Naučna dostignuća i Vatikan nijesu uvijek išla ruku pod ruku. U 1600-im godinama, teološke vlasti su osudile astronoma Galilea Galileja za jeres jer je tvrdio da se Zemlja okreće oko Sunca.
Ali sukob između vjere i tehnologije „je veoma savremen koncept“, kaže Benanti, dodajući da su mnogi naučnici kroz istoriju takođe bili vjernici.
Da li će Lav uspjeti u svojoj samonametnutoj misiji zavisiće od njegove sposobnosti da utiče na druge – i potencijalno od njegove zvjezdane privlačnosti.
„Vatikan ima veoma snažnu moralnu težinu. Ima veoma autoritativan glas“, rekla je Savona.
Izvor: Politico
Foto: Youtube screenshot
