Rafael Švarcman, regionalni potpredsjednik Udruženja avio-kompanija – IATA-e za Evropu, održao je na 81. godišnjoj skupštini ovog udruženja u Nju Delhiju tradicionalnu, sveobuhvatnu prezentaciju o stanju i izazovima evropskog avio-saobraćaja.
Švarcmana je domaća vazduhoplovna javnost imala priliku da vidi u Beogradu kao jednog od uvodnih govornika u oktobru 2023. godine na događaju „Aviation Day“, koji su organizovali Er Srbija i Tango Six Events.
Njegova analiza industrije u Evropi oslanja se na IATA podatke i dotiče se najzanimljivijih izazova, predstavljenih otvoreno i konkretno, čime se ukazuje na razloge zbog kojih trpe i poslovni subjekti u avijaciji i sami putnici.
Zahvaljujući IATA-i i njenim podacima prikupljenim od 350 članica i ostalih zainteresovanih strana, ovakve prezentacije o stanju u industriji potvrđuju visok stepen organizovanosti ove asocijacije kada je riječ o lobiranju – a ono nije moguće bez konteksta, podataka i objektivnog sagledavanja značaja predmetne oblasti.
IATA godišnja skupština podsjetila je, i kroz druge prezentacije, da na svijetu ne postoji industrija sa većom cjenovnom transparentnošću, snažnijom konkurencijom i manjim mogućnostima diferencijacije proizvoda, što dovodi do veoma niskih profitnih marži i velike osjetljivosti na cijene.
Drugim riječima, riječ je o jednoj od najinteresantnijih privrednih grana i iz čistog poslovnog ugla – industriji sa hroničnim izazovima.
Prema podacima koje je Švarcman predstavio, komercijalna avio-industrija direktno i indirektno obezbjeđuje 15 miliona radnih mjesta u Evropi i generiše 1,2 biliona dolara BDP-a, prema podacima za 2023. godinu.
Ova brojka uključuje više kategorija: turizam koji zapošljava 5,3 miliona ljudi i doprinosi sa 370 milijardi dolara, indukovane efekte koji obuhvataju 2,9 miliona radnih mjesta sa doprinosom od 230 milijardi, dok indirektni uticaji uključuju 4,2 miliona zaposlenih i 330 milijardi dolara BDP-a.
U samoj avijaciji, na evropskom kontinentu, direktno je zaposleno 2,9 miliona ljudi koji stvaraju dodatnih 280 milijardi dolara BDP-a.
Četiri ključne oblasti za unapređenje konkurentnosti evropskog avio-saobraćaja su potrošačka regulativa (EU261), održivost (ReFuelEU), pporezivanje i smanjenje infrastrukturnih troškova (aerodromi i ANSP).
– Jedna od rečenica iz izvještaja Marija Dragija o konkurentnosti Evrope navodi da su „dobro funkcionišuće saobraćajne mreže i usluge, kao i snažna saobraćajna industrija, ključne za konkurentnost ukupne ekonomije EU“ – citirao je Švarcman.
Dragi dalje ističe da „saobraćaj omogućava prosperitet drugih sektora ekonomije“, što potvrđuju i nalazi Akcione grupe za vazdušni saobraćaj.
Kritika regulative EU261
Švarcman je posebno oštar bio prema važećoj regulativi EU261 o pravima putnika:
– EU261 nije u skladu sa težnjom EU ka konkurentnijoj regulativi. Ona aviokompanijama nameće dodatnih 5 milijardi eura troškova godišnje, a naši prijedlozi reforme ignorišu se već više od decenije – rekao je.
Regulativa je, kako kaže, već mijenjana kroz više od 80 sudskih presuda i predstavlja „regulatorni haos“. Ključna promjena koju IATA traži je pomjeranje granice za kompenzaciju putnicima – sa 3 na 5 sati kašnjenja za kratke letove, i sa 5 na 9 sati za duže.
– Većina letova koji se otkažu nakon tri sata mogla bi poletjeti unutar pet sati. Putnicima je bolje stići kasno nego nikako – zaključuje Švarcman.
Održivost i troškovi za SAF
Avio-industrija je, prema njegovim riječima, sama preuzela obavezu postizanja neto nulte emisije do 2050. godine. Ipak, EU nameće najstrože ekološke ciljeve bez odgovarajuće podrške.
Obaveza korišćenja održivog avio-goriva (SAF) od 2%, koja raste na 6% do 2030. godine, stvara dodatne troškove koji se prenose na avio-kompanije – trenutno 1,7 milijardi dolara godišnje:
– Taj novac bi, da se koristi za direktnu kupovinu SAF-a, mogao da smanji emisije CO₂ za dodatnih 3,5 miliona tona – istakao je.
IATA se zalaže za veću transparentnost tržišta SAF-a, fleksibilniji „book and claim“ sistem unutar EU, pojednostavljenje zahtjeva i harmonizaciju regulative između ETS i ReFuelEU programa.
Aerodromski i ANSP troškovi
Švarcman je kritički govorio i o rastu troškova aerodromske i ANSP infrastrukture bez poboljšanja u performansama:
– Aerodromi imaju logiku naplate po principu „glava ja dobijam, pismo ti gubiš“. U dobrim godinama zadržavaju profit, a u lošim traže nadoknadu od aviokompanija i putnika.
– Dok avio-kompanije bilježe prosječan prinos na kapital ispod 7%, aerodromi u manje rizičnom sektoru ostvaruju znatno više stope – Lisabon 21%, Lion 15%, Atina 14%.
Što se tiče ANSP troškova, 2024. godine su za 2 milijarde eura viši nego 2019. Broj letova je u padu za 300 hiljada, sa 7 miliona u 2019. na 6,7 miliona u 2024. Time se, zaključuje Švarcman, jasno ilustruje raskorak između rasta troškova i učinka u sektoru kontrole letenja – uz otvorenu poruku regulatorima da imaju moć i odgovornost da ovaj sektor učine konkurentnijim i održivijim.
Izvor: Tangosix.rs
