Evropske centralne banke našle su se u ponedjeljak pod pritiskom finansijskih tržišta da povećaju kamatne stope, jer je rat u Iranu doveo do rasta cijena energenata i ponovo pokrenuo strah od novog talasa inflacije.
Investitori su pojačali očekivanja da bi do kraja godine kamate mogle da podignu Evropska centralna banka, Švajcarska nacionalna banka i Švedska centralna banka, dok se procjenjuje da bi Banka Engleske mogla da krene istim putem 2027. godine. U Aziji se takođe smatra da bi centralne banke mogle da odustanu od planova za smanjenje kamata, pa čak i da razmotre njihovo povećanje, prenosi Reuters.
Promjena očekivanja na tržištima uslijedila je nakon što su pojedini veliki proizvođači smanjili proizvodnju nafte, dok su strahovi od dugotrajnih poremećaja u transportu podigli cijenu nafte iznad 119 dolara po barelu, što je najviši nivo od sredine 2022. godine.
Za mnoge kreatore monetarne politike to podsjeća na situaciju iz 2022. godine, kada je rat u Ukrajini izazvao energetski šok i nagli rast inflacije, a evropske centralne banke su relativno kasno reagovale povećanjem kamata. Zbog tog iskustva sada postoji veća opreznost da se ne ponovi slična greška.
Prema podacima tržišta novca, očekuje se da bi ECB mogla da poveća kamate jednom do juna ili jula, a zatim vjerovatno još jednom do kraja godine. Švedska centralna banka bi mogla da podigne kamate jednom ili dva puta na jesen, dok bi Švajcarska nacionalna banka mogla da reaguje u oktobru. Sve četiri institucije sljedeće sastanke imaju 18. i 19. marta, ali se tada ne očekuju neposredne odluke.
Zvaničnici, posebno u ECB, ističu da privremeni rast cijena nafte zbog sukoba ne mora nužno da promijeni dugoročnu perspektivu inflacije. Međutim, ako visoke cijene energenata potraju, efekti bi mogli da budu značajni. Procjene pokazuju da bi u tom slučaju inflacija u eurozoni mogla da poraste oko jedan procenat, dok bi i u Velikoj Britaniji bila blizu tog nivoa.
Skuplje gorivo bi se zatim prelilo i na ostatak ekonomije, povećavajući troškove transporta i proizvodnje, slično kao tokom energetske krize 2022. godine. Centralne banke se tako suočavaju sa dilemom, da li da ignorišu privremene šokove u snabdijevanju energijom, kako nalaže standardna ekonomska teorija, ili da reaguju ranije kako bi spriječile novi talas inflacije.
Ipak, pojedini ekonomisti upozoravaju da bi tržišta mogla da pretjeruju u očekivanjima povećanja kamata, jer dio trenutnih kretanja potiče od brzog odustajanja investitora od ranijih prognoza o smanjenju kamata i od pokušaja da se zaštite od rasta rizika na tržištima.
