Za stabilan dugoročni ekonomski rast važno je razvijati sektore u kojimaje produktivnost veća, što će voditi ka intenzivnijem rastu dohotka i životnog standarda, saopštila je u intervjuu Pobjedi profesorica Ekonomskog fakulteta Univerziteta Crne Gore dr Maja Baćović. Ona ukazuje da u Crnoj Gori dominiraju djelatnosti u kojimaje produktivnost niska. Svega osam odsto ukupnog broja zaposlenih u Crnoj Gori radi u sektorima u kojimaje produktivnost najveća i iznosi 62.000 eura po zaposlenom u odnosu na crnogorski prosjek koji je prošlegodine iznosio 21.500 eura. Čak 75 odsto zaposlenih, ukazuje Baćović, radi u sektorima čijaje produktivnost ispod ovog prosjeka. Ako bi, kako dodaje, struktura privrede bila takva da je polovina zaposlenih u visokoproduktivnim sektorima, bruto domaći proizvod bi dostigao 21.000 eura po stanovniku, naspram trenutnih 12.000 eura.
Evropska komisijaje nedavno ukazala na potrebu smanjenja zavisnosti od turizma, odnosno diverzifikacije privrede. Što prije svega taj pojam u teoriji podrazumijeva?
BAĆOVIĆ: Diverzifikacija privrede se odnosi na proširenje spektra proizvodnih aktivnosti u ekonomiji u cilju podsticanja ekonomskog rasta i smanjenja zavisnosti od jednog ili malog broja djelatnosti koji su izvor dohotka. Diverzifikacijom proizvodnih aktivnosti ekonomij a postaje otpornija na eksterne šokove (globalna recesija, pandemija, politička nestabilnost i slično), što je posebno važno za ekonomiju Crne Gore, zbog svoje veličine i stepena otvorenosti. Ako je ekonomija previše fokusirana na jedan sektor (npr. turizam), globalni pad tražnje ili promjena cijena u tom sektoru mogu dovesti do recesije ili krize. Dodatno, i ne manje važno, diverzifikacija ekonomskih aktivnosti otvara mogućnost efikasnijeg korišćenja resursa, rasta zarada i dohotka, i zapošljavanja u raznovrsnim oblastima, naročito ako raste učešće djelatnosti u kojima je produktivnost veća. Stoga je, u cilju ostvarenja stabilnog dugoročnog ekonomskog rasta, važno razvijati sektore u kojima je ukupna produktivnost, odnosno efikasnost korišćenja resursa veća, što vodi intenzivnijem rastu dohotka i životnog standarda. Brojna istraživanja pokazuju da je produktivnost najveća u uslužnim djelatnostima baziranim na znanju i visokim tehnologijama (IT sektor, finansije, konstalting), high-tech prerađivačkoj industriji, energetici, avio transportu.
Koliki je udio sektora sa visokom produktivnošću u našoj privredi?
BAĆOVIĆ: Statistički podaci u Crnoj Gori pokazuju da u Crnoj Gori dominiraju djelatnosti u kojima je produktivnost niska. Procjena na bazi podataka Monstata pokazuje daje 2024. godine produktivnost radabila najveća u sektorima finansijske djelatnosti, energetike, IT-a, nekretnina i rudarstva. U ovim sektorima, koji zapošljavaju osam odsto ukupnog broja zaposlenih u Crnoj Gori, produktivnost rada (bruto dodatna vrijednost po zaposlenom) znatno je veća od crnogorskog prosjeka, 62.000 eura po zaposlenom, u odnosu na 21.500 eura, koliko je ostvareno po zaposlenom prosječno u Crnoj Gori 2024. godine. U sektorima u kojima je produktivnost rada niža od crnogorskog prosjeka (građevinarstvo, saobraćaj, trgovina, državna uprava itd.) zaposleno je 75 odsto zaposlenih u Crnoj Gori. U ostalim sektorima, u kojima je produktivnost rada neznatno viša od nacionalnog prosjeka, zaposleno je preostalih 17 odsto radne snage. Da je struktura privrede drugačija, da je npr. 50 odsto zaposleno u visokoproduktivnim sektorima, a 50 odsto u ostalim, bruto domaći proizvod Crne Gore iznosio bi 21.000 eura po stanovniku, umjesto sadašnjih 12.000 eura. Diverzifikacija proizvodnje (ekonomskih aktivnosti) može biti sektorska, u pravcu razvoja novih privrednih djelatnosti (npr. visokotehnološki IT sektor), ili vertikalna (u okviru istog sektora), ekspanzijom novih proizvodnih pravaca kao što su razvoj prerađivačke industrije bazirane na crnogorskim poljoprivrednim proizvodima, razvoj drvne industrije umjesto prodaje drvne sirovine, razvoj i unapređenje proizvodnje solarne energije i energije vjetra u energetskom sektoru, ili razvoj kongresnog i zdravstvenog turizma koji bi obezbijedio produženje turističke sezone.
Koje oblasti privrede u Crnoj Gori bi mogle da se dodatno ojačaju i na koji način? U kojem periodu bi se to uopšte moglo očekivati? Kakvu ulogu u tom procesu imaju strane direktne investicije (SDI)?
BAĆOVIĆ: Smatram da diverzifikacija proizvodnje u Crnoj Gori treba ići što je moguće više u pravcu razvoja visokoproduktivnih djelat- nosti, kao što su razvoj IT i digitalnih usluga, i energetike (proizvodnja električne energije iz obnovljivih izvora), ali i u pravcu vertikalne diverzifikacije proizvodnje u sektorima kao što su turizam (kongresni, zdravstveni, avanturistički i seoski turizam), i prerada hrane (vino, maslinovo ulje, sir, mesne prerađevine, prerađevine od voća i povrća itd.). SDI mogu biti značajna podrška procesu diverzifikacije privrede, ne samo kroz obezbjeđenje kapitala već, čini mi se i značajnije, kroz obezbjeđenje know-how, znanja i inovativnih rješenja.
(Izvor: Pobjeda)
