Evropsko tržište plaćanja sve više se oslanja na domaća i regionalna rješenja koja predstavljaju alternativu globalnim kartičnim šemama Visa i Mastercard. Iako se razlikuju po modelu, obimu i tržištu na kojem posluju, zajedničko im je to što nijedno od ovih rješenja nije izgradila jedna dominantna banka, već konzorcijumi banaka, platnih procesora i nacionalnih finansijskih infrastruktura.
Jedan od najrazvijenijih primjera je španski Bizum, koji je pokrenut 2016. godine sa 27 banaka osnivača. Danas u tom sistemu učestvuje oko 40 institucija, koje pokrivaju približno 99 odsto španskog tržišta. Među njima su CaixaBank, Santander, BBVA, Sabadell, Bankinter, Unicaja, Kutxabank, Ibercaja, Abanca, većina španskih štednih zadruga, ali i digitalni igrači poput Revoluta, N26, Openbanke i Trade Republica.
U Francuskoj, Njemačkoj i Belgiji razvija se Wero, rješenje koje podržava 16 banaka i platnih procesora okupljenih oko Evropske platne inicijative. U Francuskoj su među osnivačima BNP Paribas, BPCE, Crédit Agricole, Société Générale i La Banque Postale, dok se u Njemačkoj prihvatanje sistema razvijalo postepeno preko Sparkasse mreže, Volksbanken/Raiffeisenbanken grupe, Postbanke, ING-a i Deutsche Banke.
Posebno je značajno što se Commerzbank u februaru 2026. godine vratila u konzorcijum, nakon što ga je napustila 2022. godine, dok je N26 kasnije integrisao Wero. Revolut se Evropskoj platnoj inicijativi pridružio 2025. godine, čime je Wero dobio mogućnost širenja prema oko 40 miliona evropskih korisnika te digitalne banke na više tržišta istovremeno.
Portugal ima MB Way, sistem kojim upravlja SIBS, međubankarski procesor koji stoji i iza nacionalne Multibanco mreže. Za razliku od modela koji zavise od pojedinačnih integracija banaka, portugalske banke su povezane kroz zajedničku infrastrukturu, što MB Way čini jednim od najvažnijih lokalnih rješenja za digitalna plaćanja.
Poljska ima BLIK, koji su razvile šest velikih banaka zajedno sa Mastercardom kao akcionarom. U osnivačkoj strukturi su PKO Bank Polski, mBank, Santander Bank Polska, ING Bank Śląski, Alior Bank i Millennium Bank. Samo PKO, preko svoje IKO aplikacije, obrađuje više od 50 miliona telefonskih transfera kvartalno, što pokazuje koliko su veliki obimi plaćanja koncentrisani i unutar konzorcijuma od nekoliko banaka.
"/>Nordijske zemlje pokrivaju MobilePay i Vipps, nastali nakon spajanja danskog MobilePaya, norveškog Vippsa i finskog Piva 2021. godine. Svako od ovih rješenja prvobitno je imalo podršku banaka na domaćem tržištu, da bi kasnije bilo objedinjeno u zajedničko rješenje koje pokriva Dansku, Norvešku, Finsku i Švedsku.
U Italiji funkcioniše BANCOMAT Pay, koji je u vlasništvu konzorcijuma Bancomat. Taj konzorcijum okuplja praktično čitav italijanski bankarski sektor kroz nacionalnu debitnu kartičnu šemu, koja je postojala i prije razvoja digitalnog platnog rješenja.
Ovi primjeri pokazuju da Evropa već ima više alternativnih platnih sistema koji mogu da smanje zavisnost od globalnih kartičnih mreža. Njihov razvoj, međutim, zavisi od saradnje banaka, zajedničke infrastrukture i spremnosti tržišta da prihvati domaća ili regionalna rješenja kao svakodnevni način plaćanja.
Za zemlje manjeg tržišta, poput Crne Gore, evropski modeli pokazuju da održiva platna alternativa teško nastaje iz jedne institucije. Uspješniji pristup je povezivanje banaka, procesora i digitalnih servisa u zajednički sistem koji korisnicima nudi jednostavna, brza i široko prihvaćena plaćanja.
(Bankar)
