Privredna komora Crne Gore organizovala je 25. juna događaj „MORE PRILIKA – EU projekti za održivu plavu ekonomiju Crne Gore“. Predstavnici institucija, organizacija, istraživačkih centara, univerziteta, kompanija i donosioci odluka – učesnici u realizaciji projekata iz oblasti plave ekonomije, predstavili su tokom skupa ostvarene rezultate, razmijenili iskustva i otvorili prostor za nove inicijative i partnerstva.
Plava ekonomija predstavlja jedan od najznačajnijih razvojnih pravaca Evropske unije i obuhvata širok spektar oblasti – od održivog upravljanja morskim resursima, akvakulture i ribarstva, preko pomorstva i obalnog turizma, do zaštite morskih ekosistema, obnovljivih izvora energije i digitalnih rješenja za upravljanje morem.
Prema riječima direktorice Sektora za projekte u Privrednoj komori Tanje Radusinović, u Crnoj Gori se trenutno realizuje veliki broj projekata finansiranih kroz programe Evropske unije, uključujući Interreg programe (EURO-MED, ADRION, South Adriatic, Horizon Europe, Erasmus+, Digital Europe…) kao i druge inicijative koje doprinose razvoju plave ekonomije. „Ovaj događaj je rezultat ideje da ojačamo strategiju kada su u pitanju „plavi projekti“ koji se finansiraju iz fondova Evropske unije, rekla je Radusinović. Prema njenim riječima, ovakav koncept događaja je posebno inkluzivan jer nije fokusiran na pojedinačni projekat, već na cijeli ekosistem plave ekonomije. „Broj aktuelnih projekata potvrđuje da Crna Gora već posjeduje znanje i partnere koji grade plavu ekonomiju budućnosti. Potrebno ih je okupiti na jednom mjestu, povezati njihove rezultate i otvoriti prostor za nove inicijative koje će doprinijeti održivom razvoju Jadrana i konkurentnosti crnogorske privrede“, smatra ona.
Predstavnica Ministarstva evropskih poslova Borka Lješković, nacionalna kontakt tačka za transnacionalne EU programe, istakla je zadovoljstvo što se na skupu obraća stejkholderima koji svojim radom doprinose razvoju plave ekonomije u Crnoj Gori, obezbeđuju prilike za zapošljavanje i iskorišćavanje morskog dobra na održiv način. „Važno je da idemo u korak sa inovacijama i da im doprinosimo, a to možemo kroz projekte i kroz kreiranje regulatornog okvira koji to obezbjeđuje. Imamo danas priliku da se uvjerimo koliki potencijal projekti donose Crnoj Gori, odnosno „more prilika“ za naše institucije i organizacije kroz evropsku teritorijalnu saradnju u ovom sektoru, kroz akvakulturu, ribarstvo, pomorski saobraćaj, energiju mora, pomorski turizam. Ono što je najznačajnije je da nam ovi projekti donose alate i znanja, ali i priliku da i mi doprinesemo i pokažemo ono što imamo, a u tom smislu najprije mislim na naše ljude. Ovom prilikom naglašavam doprinos Privredne komore, Instituta za biologiju mora, Luke Bar, Luke Kotor i ostalih vrlo značajnih učesnika ovih projekata“, rekla je Lješković, koja je zatim predstavila Mediteranski višeprogramski mehanizam.
Poseban fokus događaja stavljen je na teme „Vještačka inteligencija kao pokretač plave ekonomije“, o čemu je govorila prof. dr Ivana Ognjanović, kroz projekat, AdriaSmart i „Zeleni smjer putničkog pomorskog saobraćaja“ koju je prezentovao prof. dr Danilo Nikolić, koji vodi projekat GREENROUTEES. Vještačka inteligencija predstavlja skup računarskih metoda koje omogućavaju mašinama da obavljaju zadatke povezane s ljudskom inteligencijom: učenje iz podataka, prepoznavanje obrazaca, zaključivanje, generisanje sadržaja i podršku donošenju odluka. U upravljanju morskim i obalnim područjima, vještačka inteligencija pretvara satelitske, senzorske, ekološke i terenske podatke u korisne informacije za djelovanje i odlučivanje. „Potencijali vještačke inteligencije su vrlo veliki u oblasti plave ekonomije, marikulture i zaštite biodiverziteta“, kazala je prof. dr Ivana Ognjanović. U plavoj ekonomiji vještačka inteligencija omogućava: praćenje morskog okruženja, predviđanje obalnih rizika, identifikaciju i praćenje biodiveriteta, optimizaciju korišćenja resursa i podršku donošenju odluka za održivo upravljanje. Ključna vrijednost vještačke inteligencije, kada govorimo o plavoj ekonomiji, jeste u tome što omogućava brže analize, bolje odluke i održivije upravljanje morem, obalom i morskim živim resursima, navedeno je u prezentaciji Ognjanović.
Prof. dr Danilo Nikolić govorio je o značaju projekta GREENROUTES (Green Corridors for Carbon-Neutral Cruise and Ferry Shipping in the ADRION Region), čiji je cilj smanjenje emisija ugljen-dioksida iz pomorskog saobraćaja i razvoj održivih pomorskih ruta za kruzere i trajekte u Jadransko-jonskoj regiji. Projekat se realizuje u okviru programa Interreg IPA ADRION 2021–2027, a nosilac projekta je Pomorski fakultet Kotor Univerziteta Crne Gore, u realizaciji učestvuju partneri iz više država regiona, dok je iz Crne Gore uključena Agencija za zaštitu životne sredine. GREENROUTES promoviše koncept „zelenih koridora“ – pomorskih ruta između luka koje koriste alternativna goriva i tehnologije sa niskim ili nultim emisijama štetnih gasova. Među rješenjima koja se razmatraju nalaze se vodonik, metanol, električni pogon, biogoriva i druga održiva energetska rješenja koja bi mogla doprinijeti dekarbonizaciji pomorskog sektora. „Najveći izazov za ostvarenje ciljeva dekarbonizacije jeste visoka cijena alternativnih goriva, ali očekujemo da će tehnološki razvoj dovesti do njenog smanjenja u narednim godinama, pa će se brodarima više isplatiti da pređu na alternativna goriva nego da koriste fosilna“, rekao je Nikolić.
Tokom skupa predstavljeni su aktuelni projekti finansirani sredstvima Evropske unije, među ostalima: ABBA, INNOVABLUE, ROBONETCBC, ECO SEAROUTES, ReDeem, Biowaste2Energy, DecarBOAST, ZERO C, JOINABLE, MARROBO, FISHIMPACT, TEAMFORADRIS, EmBRACE, EUREKA, BLUE Q, ADRISmart, Pro-Coast, AZA4ICE, RECONNECT, GROWTH4BLUE, SPONGE CITY, a prezenteri su bili predstavnici Naučno-tehnološkog parka, Fonda za inovacije, Luke Bar, Luke Kotor, Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, Pomorskog fakulteta UCG, Univerziteta Donja Gorica, BeSolutions, IMTM, Glavnog grada i Privredne komore.
Događaj je bio i prilika za umrežavanje učesnika, razmjenu iskustava i uspostavljanje novih partnerstava između privrede, naučno-istraživačkog sektora i javne uprave.
