Dok su Nvidia, AMD, Microsoft i OpenAI postali sinonimi za revoluciju vještačke inteligencije, jedan manje vidljiv dio AI zajednice posljednjih je mjeseci investitorima donio izuzetne prinose. Riječ je o evropskim kompanijama koje ne razvijaju velike jezičke modele niti vode trku za vještačku opštu inteligenciju, već proizvode tehnologiju bez koje moderni AI sistemi ne mogu funkcionisati, prenosi Euronews.
Laseri, optički moduli, poluprovodničke podloge, serverska infrastruktura, mrežna oprema i sistemi za testiranje čipova postali su ključni dijelovi globalnog AI lanca snabdijevanja. Upravo su kompanije koje djeluju u tim segmentima među najvećim berzanskim dobitnicima 2026. godine.
Za razliku od SAD-a, Evropa nije stvorila tehnološkog giganta uporedivog s Nvidijom ili Microsoftom. No razvila je snažan ekosistem specijalizovanih tehnoloških kompanija koje zauzimaju važne pozicije u proizvodnom lancu vještačke inteligencije. Kako ulaganja u AI data centre nastavljaju da rastu rekordnim tempom, investitori sve više traže prilike upravo među tim manje poznatim imenima.
Fotonika i optičke komunikacije u fokusu investitora
Najveći ovogodišnji dobitnik među evropskim AI dionicama je švedski Sivers Semiconductors, čija je tržišna vrijednost od početka godine porasla više od 2.200 odsto.
Kompanija proizvodi laserske module i optičke komponente koje omogućavaju prenos podataka unutar velikih AI data centara. Kako moderni sistemi vještačke inteligencije zahtijevaju sve veće brzine prenosa podataka između procesora i serverskih klastera, fotonika se sve češće smatra jednim od ključnih područja budućeg razvoja industrije.
Dodatni podsticaj dionici stigao je početkom juna nakon objave partnerstva s GlobalFoundriesom na razvoju rješenja zasnovanih na silicijskoj fotonici. Tržište je sporazum dočekalo s velikim optimizmom, iako kompanija još uvijek posluje s gubitkom.
Sličnu investicionu priču prati i francuski Soitec, čija je dionica ove godine porasla gotovo 560 odsto. Kompanija proizvodi napredne poluprovodničke materijale koji se koriste u optičkim čipovima za data centre. Zanimljivo je da su ukupni prihodi kompanije tokom posljednje poslovne godine pali, no investitori su se fokusirali na snažan rast AI segmenta poslovanja, posebno u području fotoničkih rješenja.
Austrijsko-njemački ams-OSRAM takođe je među najvećim dobitnicima godine. Nekada poznat prvenstveno po tehnologijama rasvjete, danas se sve snažnije pozicionira kao dobavljač senzora i optičkih komponenti za primjenu u vještačkoj inteligenciji, data centrima i novoj generaciji pametnih uređaja.
Čipovi nijesu sve, važni su i oni koji testiraju
Dok najveću pažnju privlače proizvođači procesora poput Nvidije i AMD-a, značajnu korist od AI procvata ostvaruju i kompanije koje učestvuju u proizvodnom procesu čipova.
Italijanski Technoprobe, svjetski lider u proizvodnji tzv. probe card sistema za testiranje poluprovodnika, ostvario je rast dionice od oko 184 odsto. Njegova tehnologija koristi se za provjeru funkcionalnosti procesora prije nego što stignu do krajnjih kupaca.
Kako raste proizvodnja naprednih AI čipova, raste i potreba za sofisticiranijim metodama testiranja, što investitori vide kao dugoročnu priliku za dalji rast kompanije.
Sličan trend vidljiv je i kod njemačkog AIXTRON-a, proizvođača opreme za izradu naprednih poluprovodničkih komponenti. Kompanija razvija mašine koje omogućavaju proizvodnju laserskih i optičkih elemenata potrebnih za AI infrastrukturu. Iako su njeni poslovni rezultati tokom 2026. zasad skromniji od rasta cijene dionice, tržište očito očekuje snažan rast tražnje u narednim godinama.
Data centri kao nova investiciona tema
Velik dio AI investicionog ciklusa danas se vrti oko izgradnje data centara. Treniranje velikih AI modela zahtijeva hiljade procesora, ogromne količine energije i napredne sisteme hlađenja.
Upravo je zato francuski 2CRSi postao jedno od najzanimljivijih imena na evropskom tržištu kapitala. Kompanija razvija energetski efikasne serverske sisteme i tehnologije hlađenja za računarstvo visokih performansi.
Nakon niza velikih ugovora povezanih s AI infrastrukturom, prihod kompanije je eksplodirao, a tržišna vrijednost dionice porasla je više od 400 odsto. Posebnu pažnju privukao je projekat izgradnje tzv. AI fabrike koja uključuje hiljade Nvidia Blackwell procesora.
Snažan rast bilježi i austrijski AT&S, proizvođač naprednih štampanih ploča i IC podloga koje povezuju najmodernije procesore s ostatkom sistema. Iako je riječ o segmentu koji rijetko privlači medijsku pažnju, bez tih komponenti proizvodnja AI hardvera jednostavno nije moguća.
Povratak velikih evropskih tehnoloških imena
Nokia je ove godine među najuspješnijim tehnološkim dionicama u Evropi zahvaljujući rastu tražnje za mrežnom i optičkom infrastrukturom. Današnji poslovni model finske kompanije nema mnogo veze s mobilnim telefonima po kojima je nekad bila poznata. Danas značajan dio njenog rasta dolazi upravo iz segmenta AI i cloud data centara.
STMicroelectronics, jedan od najvećih evropskih proizvođača poluprovodnika, takođe se snažno pozicionira u području data centara i optičkih komunikacija. Kompanija očekuje da će prihodi povezani s AI infrastrukturom u sljedećim godinama premašiti milijardu dolara godišnje, što je podstaklo optimizam analitičara i investitora.
Uprkos impresivnim prinosima, analitičari upozoravaju da dio tržišta pokazuje znakove pretjeranog optimizma. Neke od najuspješnijih AI dionica još uvijek ostvaruju gubitke ili imaju relativno skromne prihode u poređenju s tržišnim valuacijama koje su dostigle tokom ove godine.
Investitori danas ne kupuju samo sadašnje poslovanje tih kompanija, nego prije svega očekivanja da će globalna ulaganja u vještačku inteligenciju nastaviti da rastu godinama. Hoće li se te procjene pokazati opravdanima, zavisiće od toga koliko brzo AI revolucija uspije da pretvori ogromna ulaganja u data centre i infrastrukturu u održivu profitabilnost.
