Evropska unija pokrenula je novi program podrške crnogorskim opštinama vrijedan više od 2,1 milion eura, sa ciljem jačanja lokalnog razvoja i pripreme opština za korišćenje evropskih fondova, ali se istovremeno otvara pitanje koliko su lokalne administracije u Crnoj Gori zaista spremne da taj novac iskoriste.
Kroz program EU4ALL, koji finansira Evropska unija, crnogorskim opštinama biće dostupno oko 1,5 miliona eura grantova za lokalne projekte, dok je prvi javni poziv već otvoren i vrijedan 900.000 eura. Opštine će moći da konkurišu za pojedinačne grantove od 30.000 do 60.000 eura.
Prema podacima Delegacije EU u Crnoj Gori, projekti će biti usmjereni na unapređenje lokalne infrastrukture, javnih usluga i socijalne inkluzije, posebno za ranjive kategorije stanovništva.
Iako pojedinačni grantovi nijesu veliki, za manje opštine na sjeveru države oni mogu predstavljati značajan razvojni impuls. Posebno za sredine poput Berana, Bijelog Polja, Rožaja, Mojkovca, Andrijevice, Petnjice i Plava, koje se godinama suočavaju sa slabijim investicijama, ograničenim lokalnim budžetima i kontinuiranim odlaskom stanovništva.
Međutim, upravo u tim opštinama najizraženiji je problem administrativnih kapaciteta za pripremu i sprovođenje evropskih projekata.
U dokumentaciji programa EU4ALL navodi se da se brojne lokalne samouprave u Crnoj Gori suočavaju sa ograničenom infrastrukturom, nedovoljnim finansijskim resursima i slabim institucionalnim kapacitetima. Zbog toga program, osim grantova, uključuje i obuke i tehničku podršku opštinama za pripremu projekata i korišćenje EU fondova.
Program će trajati 40 mjeseci, odnosno do 2029. godine, što pokazuje da Brisel dugoročno pokušava da pripremi crnogorske opštine za mnogo veće evropske fondove koji će biti dostupni tokom završne faze pristupanja Evropskoj uniji.
Ekonomisti i stručnjaci godinama upozoravaju da najveći problem Crne Gore nije nedostatak dostupnog evropskog novca, već ograničena sposobnost institucija da pripreme kvalitetne projekte i sprovedu komplikovane EU procedure.
Poseban izazov predstavlja činjenica da manje opštine često nemaju posebne kancelarije za evropske fondove niti dovoljno stručnog kadra za vođenje međunarodnih projekata.
Zbog toga bi novi EU4ALL program mogao postati svojevrsni test spremnosti crnogorskih opština da u narednim godinama povuku znatno veća sredstva iz evropskih razvojnih i pretpristupnih fondova.
Ukoliko lokalne samouprave uspiju da iskoriste i relativno male grantove iz ovog programa, to bi mogao biti signal da su spremne za ozbiljnije investicione cikluse finansirane iz Brisela. U suprotnom, postoji rizik da dio evropskog novca ostane neiskorišćen upravo zbog nedostatka projekata i administrativne spremnosti.
Izvor: Bankar
