Crna Gora se nalazi u fazi intenzivne regulatorne i institucionalne transformacije poslovnog ambijenta, u kojoj se reformski procesi više ne mjere isključivo usklađenošću propisa sa pravnom tekovinom Evropske unije, već i njihovom efektivnom primjenom u praksi – kroz olakšavanje poslovanja, jačanje investicione sigurnosti i stvaranje uslova za ravnomjerniji ekonomski razvoj.

U intervjuu je to ocijenila generalna direktorica Direktorata za razvoj industrije i zanatstva, Ministarstva ekonomskog razvoja, mr Renata Milutinović.

„U tom kontekstu, reforme u oblastima kompanijskog prava, registracije, digitalizacije, podrške privredi i kontrole državne pomoći predstavljaju važan segment šireg razvojnog ciklusa Crne Gore“, kazala je Milutinović.

Milutinović je ujedno i šefica Radne grupe za pripremu i vođenje pregovora o pristupanju Crne Gore Evropskoj uniji za Pregovaračko poglavlje 6 – privredno pravo. Takođe, obavlja funkciju pregovarača za Klaster 2 – Unutrašnje tržište, koji obuhvata devet pregovaračkih poglavlja koje pokriva ključne oblasti funkcionisanja jedinstvenog tržišta, uključujući slobodu kretanja roba, usluga, kapitala i radne snage, kao i pitanja intelektualne svojine, konkurencije, zaštite potrošača i zdravlja, prava privrednih društava i finansijskih usluga.

Koji sektori industrije u Crnoj Gori zahtijevaju najveću pažnju u procesu daljeg usklađivanja sa evropskim tehničkim propisima i standardima, i kakav je operativni plan Ministarstva da se taj proces sprovede bez rizika po izvoz i konkurentnost domaćih proizvoda?

U okviru Poglavlja 1 – Sloboda kretanja robe, Crna Gora je nastavila intenzivno usklađivanje zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, pri čemu su najzahtjevnije oblasti upravo one koje podrazumijevaju razvijenu infrastrukturu kvaliteta, tehničke standarde, ocjenu usaglašenosti i efikasan tržišni nadzor. U tom smislu, među posebno osjetljivim sektorima izdvajaju se građevinski proizvodi, ljekovi i medicinska sredstva, hemikalije, motorna vozila i njihovi sastavni djelovi, kao i šire oblasti prerađivačke industrije u kojima standardi direktno utiču na mogućnost plasmana proizvoda na tržište EU.

Istovremeno, važno je naglasiti da u Crnoj Gori već postoji značajan broj industrijskih subjekata koji su u potpunosti usklađeni sa evropskim tehničkim propisima i standardima i koji bez zastoja izvoze svoje proizvode na tržište Evropske unije. To se odnosi na različite segmente industrije – od proizvodnje elektronskih uređaja, medicinske i zaštitne opreme, elektro-opreme i komponenti, do metaloprerađivačke industrije, proizvodnje specijalizovanih industrijskih proizvoda i dijela građevinskih komponenti. Ovi primjeri potvrđuju da uspostavljeni sistem tehničke regulative već funkcioniše u praksi i omogućava nesmetan pristup jedinstvenom tržištu.

Važan iskorak dodatno je napravljen donošenjem izmjena Zakona o građevinskim proizvodima radi potpune usaglašenosti sa Regulativom 305/2011, donošenjem Zakona o ljekovima, novog zakona u oblasti prekursora droga, izmjenama u oblasti standardizacije, akreditacije i tehničkih zahtjeva za proizvode, kao i nastavkom rada na zakonima o homologaciji vozila i nadzoru proizvoda na tržištu. Paralelno s tim, Institut za standardizaciju Crne Gore dodatno je povećao stepen usvajanja evropskih standarda, dok se kapaciteti inspekcija i tijela za ocjenu usaglašenosti kontinuirano jačaju kroz obuke, nove procedure i regionalnu saradnju.

Naš operativni plan zasniva se na tri nivoa. Prvi je dalje normativno usklađivanje, drugi je jačanje administrativnih i tehničkih kapaciteta, a treći aktivna priprema privrede za punu primjenu tih pravila u praksi. Cilj je da tehničko usklađivanje ne bude prepreka, već ključna pretpostavka konkurentnosti i nesmetanog izvoza crnogorskih proizvoda na jedinstveno evropsko tržište.

Dodatno, kontinuirano unapređenje sistema standardizacije, akreditacije i tržišnog nadzora predstavlja temelj za dugoročnu održivost izvoza. Time se obezbjeđuje da domaći proizvođači ne samo ispune formalne zahtjeve, već i dugoročno povećaju kvalitet, pouzdanost i konkurentnost svojih proizvoda.

Na koji način Ministarstvo unapređuje mehanizme kontrole državne pomoći kako bi se obezbijedila potpuna usklađenost sa pravilima EU, veća transparentnost i fer tržišna utakmica, posebno kada je riječ o podršci subjektima od strateškog interesa?

U okviru Poglavlja 8 – Konkurencija, Crna Gora je u ovom segmentu napravila veoma važan institucionalni i zakonodavni iskorak. Donijet je novi Zakon o kontroli državne pomoći, kao i čitav niz podzakonskih akata koji precizno uređuju dodjelu pomoći, de minimis pravila, registre dodijeljene pomoći, način prijavljivanja i izračunavanje ekvivalenta subvencije. Uz to, Vlada je donijela i Odluku o mapi regionalne pomoći, čime je dodatno uspostavljen okvir u potpunosti usklađen sa pravilima Evropske unije.

Novim zakonskim rješenjem propisane su dodatne obaveze davalaca državne pomoći, kako bi svaki građanin i privrednik u Crnoj Gori imao potpun, tačan i precizan uvid u dodjelu državne pomoći, kako sa državnog, tako i sa lokalnog nivoa.

Suština reforme jeste da se sistem državne pomoći pomjeri sa povremenog i reaktivnog pristupa na model snažne ex ante kontrole. To znači da svaka osjetljiva mjera podrške mora biti prethodno pravno i ekonomski ocijenjena, posebno kada je riječ o subjektima od strateškog interesa. Na taj način se štiti tržišna konkurencija, smanjuje pravna neizvjesnost i jača povjerenje investitora da su pravila ista za sve.

Dodatno, Agencija za zaštitu konkurencije kontinuirano gradi kredibilan bilans rezultata, kako u oblasti antimonopolskih pravila, tako i u oblasti državne pomoći, uz pojačane administrativne kapacitete, nova zapošljavanja i intenzivne obuke za institucije i pravosuđe. To predstavlja važan signal da Crna Gora ovu oblast više ne posmatra samo kao pregovaračku obavezu, već kao temelj zdravijeg i konkurentnijeg ekonomskog sistema.

Novim Zakonom o kontroli državne pomoći dodatno su osnažene ingerencije i djelovanje Agencije, posebno u dijelu monitoringa dodijeljene državne pomoći, odnosno praćenja unosa podataka od strane davalaca pomoći. Ovim zakonskim rješenjem, po prvi put su propisane kaznene odredbe za subjekte koji ne poštuju pravila dodjele državne pomoći, čime se obezbjeđuje puna primjena zakona i jasno definišu posljedice nepridržavanja propisanih obaveza.

Istovremeno, uspostavljeni normativni okvir omogućava veću transparentnost i predvidivost u dodjeli državne pomoći, što predstavlja važan signal za investitore i međunarodne partnere. Time se državna pomoć jasno pozicionira kao instrument razvoja, a ne potencijalnog narušavanja tržišta, što je u potpunosti u skladu sa praksom Evropske unije.

Ministarstvo će i u narednom periodu, u saradnji sa nadležnim državnim organima, prvenstveno Agencijom za zaštitu konkurencije, nastaviti da oblikuje i sprovodi mjere državne pomoći koje su u potpunosti usklađene sa pravnom tekovinom Evropske unije u ovoj oblasti.

Koji konkretni programi podrške privredi i zanatlijama se planiraju uvesti na osnovu nove odluke Vlade, i kakve efekte očekujete na razvoj malih biznisa?

Politika podrške privredi i zanatstvu u Crnoj Gori u ovoj fazi razvoja zasniva se na principu ciljane i mjerljive intervencije države, sa jasnim fokusom na povećanje konkurentnosti, tehnološku transformaciju i dugoročnu održivost malih i srednjih preduzeća. Umjesto ranijeg pristupa koji je podrazumijevao šire, manje diferencirane mjere, novi model podrške se oslanja na precizno definisane programe koji odgovaraju specifičnim potrebama sektora i strukturi domaće ekonomije.

U tom kontekstu, kroz ovogodišnje programe planirano je dalje unapređenje postojećih instrumenata podrške, ali i njihovo funkcionalno proširenje. Prije svega, riječ je o programima koji podstiču investicije u savremenu proizvodnu i uslužnu opremu, digitalizaciju poslovanja, uvođenje standarda kvaliteta, kao i unapređenje energetskih i tehnoloških performansi preduzeća. Posebna pažnja posvećena je sektorima sa većim razvojnim potencijalom, poput prehrambene i metalne industrije, ali i djelatnostima koje imaju snažan lokalni i tradicionalni karakter, prije svega zanatstvu.

Program za unapređenje konkurentnosti privrede za 2026. godinu, sa budžetom od 3,5 miliona eura, predstavlja centralni instrument ove politike. Njegov značaj ne ogleda se samo u obimu sredstava, već u strukturi podrške koja je usmjerena ka transformaciji poslovanja – kroz podsticanje modernizacije proizvodnih procesa, diversifikaciju ponude i povećanje dodate vrijednosti. Uz to, Program je dizajniran tako da podstiče preduzetništvo među ženama, kroz posebnu liniju podrške koja doprinosi inkluzivnijem ekonomskom razvoju.

Podrška zanatstvu od 380.000 eura zauzima posebno mjesto u ovom okviru. Ona se više ne posmatra isključivo kroz prizmu očuvanja tradicionalnih djelatnosti, već kao važan segment mikro preduzetništva i lokalnih ekonomija. Kroz podršku za nabavku opreme, unapređenje radnih uslova, ali i kroz podsticaje za formalizaciju poslovanja, zanatlijama se omogućava prelazak sa neformalnih ili poluformalnih modela rada ka stabilnijem i održivijem poslovanju.

Program za podsticanje inovacija u funkciji energetske efikasnosti u industriji predstavlja jedan od važnih instrumenata za sprovođenje Industrijske politike 2024–2028, Strategije pametne specijalizacije i politike energetske efikasnosti. Program je rezultat međuresorne saradnje i realizuje se preko Fonda za inovacije Crne Gore, a usmjeren je na mikro, mala i srednja preduzeća iz sektora prerađivačke industrije. Kroz bespovratnu podršku finansiraju se ulaganja u proizvodnu opremu, digitalna i pametna rješenja, sisteme za upravljanje i monitoring potrošnje energije, studije izvodljivosti, obuke zaposlenih i novo zapošljavanje. Time se preduzećima omogućava da modernizuju proizvodne procese, smanje troškove, ostvare uštede energije, razvijaju nove proizvode i povećaju konkurentnost, što je posebno važno za dugoročnu transformaciju prerađivačke industrije i jačanje domaće proizvodne baze.

Dodatno, važan element novih programa jeste njihova teritorijalna usmjerenost. Posebni podsticaji usmjereni su na manje razvijene opštine, gdje mali biznisi i zanatlije često predstavljaju osnovu lokalne privredne aktivnosti. Na taj način, programi podrške imaju dvostruki efekat – doprinose razvoju pojedinačnih preduzeća, ali i jačanju ukupne ekonomske strukture tih sredina.

Od ovih programa očekujemo konkretne i mjerljive rezultate. Prije svega, unapređenje tehničke i tehnološke opremljenosti malih biznisa, što direktno utiče na kvalitet proizvoda i usluga. Zatim, povećanje stepena formalizacije i profesionalizacije poslovanja, što doprinosi stabilnijem i transparentnijem poslovnom ambijentu. Takođe, očekuje se rast produktivnosti, efikasnosti i konkurentnosti, kao i veća otpornost preduzeća na tržišne i makroekonomske promjene.

Na širem planu, ovi programi doprinose razvoju preduzetničke kulture, jačanju domaće proizvodne baze i smanjenju regionalnih razvojnih razlika. Upravo kroz ovakve ciljane intervencije država gradi održiv model ekonomskog rasta koji se oslanja na snažnije, konkurentnije i dugoročno stabilne male biznise.

Na koji način će ovi programi podrške uticati na konkurentnost i održivost malih i srednjih preduzeća, posebno zanatlija?

Konkurentnost malih i srednjih preduzeća danas je uslovljena njihovom sposobnošću da kontinuirano unapređuju poslovne procese, podižu kvalitet proizvoda i usluga i odgovore na sve zahtjevnije tržišne standarde. U tom smislu, programi podrške koje država sprovodi imaju višedimenzionalan uticaj – oni ne predstavljaju samo finansijsku pomoć, već instrument ubrzanja razvoja i strukturnog unapređenja poslovanja.

Prije svega, kroz podršku investicijama u opremu, tehnologiju i digitalna rješenja, mala i srednja preduzeća dobijaju mogućnost da povećaju produktivnost, smanje troškove i unaprijede kvalitet svoje ponude. Time se direktno jača njihova konkurentska pozicija, kako na domaćem, tako i na potencijalnim izvoznim tržištima. Paralelno sa tim, uvođenje standarda kvaliteta i unapređenje organizacije poslovanja doprinosi većoj pouzdanosti i prepoznatljivosti preduzeća.

Kod zanatlija, efekti ovih mjera su posebno izraženi jer se često radi o mikro biznisima sa ograničenim pristupom kapitalu i savremenim tehnologijama. Podrška za modernizaciju alata i opreme, unapređenje radnih uslova i formalizaciju poslovanja omogućava im da pređu sa osnovnog nivoa opstanka na nivo održivog i rastućeg poslovanja. To se direktno odražava na kvalitet usluge, stabilnost prihoda i mogućnost širenja poslovanja.

Važan aspekt ovih programa je i njihov uticaj na dugoročnu održivost preduzeća. Kroz jačanje kapaciteta, unapređenje upravljanja i podsticanje inovacija, mala i srednja preduzeća postaju otpornija na tržišne šokove i promjene u poslovnom okruženju. Time se smanjuje njihova ranjivost i povećava sposobnost prilagođavanja, što je ključno u savremenim ekonomskim uslovima.

Dodatno, kada se ove mjere ciljano usmjere ka mladima, ženama i preduzetnicima u manje razvijenim opštinama, njihov efekat dobija i snažnu društvenu dimenziju. One doprinose smanjenju ekonomskih nejednakosti, podsticanju zapošljavanja i stvaranju stabilnijih lokalnih zajednica.

U konačnom, ovi programi ne predstavljaju samo kratkoročnu podršku, već stratešku investiciju u razvoj domaće privrede. Oni stvaraju uslove za formiranje snažnijeg, otpornijeg i konkurentnijeg sektora malih i srednjih preduzeća, u kojem i zanatstvo zauzima važno mjesto kao nosilac lokalnog razvoja i preduzetničke inicijative.

Takav pristup dugoročno vodi ka jačanju ukupne ekonomske strukture zemlje, većoj diverzifikaciji privrede i smanjenju zavisnosti od eksternih faktora, što je jedan od ključnih ciljeva održivog ekonomskog razvoja.

Kakve konkretne efekte očekujete od primjene Zakona o privrednim društvima na poslovni ambijent i investicije?

Zakon o privrednim društvima predstavlja jednu od najvažnijih sistemskih reformi u oblasti ekonomskog prava u Crnoj Gori, jer uređuje kompletan životni ciklus privrednih subjekata – od osnivanja, preko upravljanja i poslovanja, do restrukturiranja i prestanka rada. Upravo zbog tog širokog obuhvata, njegovi efekti na poslovni ambijent i investicije su višeslojni i dugoročni.

Prije svega, ključni efekat koji se očekuje jeste značajno unapređenje pravne sigurnosti. Novi zakon donosi preciznija i detaljnija pravila u brojnim oblastima koje su ranije bile nedovoljno normirane ili su ostavljale prostor za različita tumačenja. U pravnom sistemu poput crnogorskog, gdje sudska praksa nema dominantnu ulogu u kreiranju pravila, ova normativna jasnoća ima poseban značaj. Investitori, kako domaći tako i strani, traže predvidivo i stabilno okruženje, a upravo to zakon obezbjeđuje kroz jasna pravila o odgovornosti, upravljanju, zaštiti prava članova društva i pravnom prometu.

Drugi važan efekat odnosi se na unapređenje korporativnog upravljanja. Zakon uvodi savremene standarde upravljanja, uključujući jasnu podjelu odgovornosti između organa društva, strožije obaveze članova uprave – dužnost pažnje, lojalnosti i izbjegavanje sukoba interesa – kao i mehanizme zaštite manjinskih akcionara. Ovi elementi direktno utiču na povjerenje investitora, jer smanjuju rizik od zloupotreba i povećavaju transparentnost poslovanja. Posebno je značajno i usklađivanje sa evropskim standardima u oblasti upravljanja, uključujući i obaveze u vezi sa rodnom ravnopravnošću u upravljačkim strukturama, što dodatno doprinosi modernizaciji poslovnog okruženja.

Treći ključni efekat odnosi se na olakšavanje i ubrzavanje poslovnih procesa. Uvođenjem mogućnosti potpunog online osnivanja privrednih društava, digitalizacijom postupaka i preciznijim pravilima registracije, značajno se smanjuju administrativni troškovi i vrijeme potrebno za pokretanje biznisa. Time se Crna Gora pozicionira kao atraktivnija destinacija za investitore koji traže efikasne i jednostavne procedure ulaska na tržište.

Posebno važan segment zakona odnosi se na veću sigurnost u odnosima sa povjeriocima i partnerima. Precizirana su pravila odgovornosti društva i njegovih članova, uključujući mehanizme poput „probijanja pravne ličnosti“ u slučajevima zloupotrebe, što doprinosi jačanju povjerenja u poslovne odnose. Istovremeno, jasno su uređeni postupci likvidacije i prestanka društva, čime se smanjuju pravne neizvjesnosti i rizici u slučaju izlaska sa tržišta.

Na investicionom planu, efekti ovog zakona su posebno značajni. Usklađenost sa pravnom tekovinom Evropske unije predstavlja snažan signal investitorima da Crna Gora gradi pravni okvir kompatibilan sa evropskim tržištem. To smanjuje percepciju regulatornog rizika i olakšava donošenje investicionih odluka. Istovremeno, uvođenje evropskih pravnih formi, poput Evropskog akcionarskog društva (SE) i Evropskog ekonomskog interesnog udruženja (EEIG), dodatno otvara mogućnosti za međunarodne investitore i kompanije koje žele da posluju na regionalnom i evropskom nivou.

Konačno, važno je naglasiti da ovaj zakon ne djeluje izolovano, već predstavlja temelj za dalju reformu poslovnog ambijenta. Njegova primjena će imati kumulativni efekat u kombinaciji sa drugim reformama – digitalizacijom javne uprave, unapređenjem registracionog sistema i jačanjem institucionalnih kapaciteta. Upravo kroz takav integrisani pristup očekuje se stvaranje stabilnijeg, transparentnijeg i konkurentnijeg poslovnog okruženja.

U konačnom, efekti primjene Zakona o privrednim društvima mogu se sažeti kroz tri ključne dimenzije: povećanje pravne sigurnosti, jačanje povjerenja investitora i unapređenje efikasnosti poslovanja. To su upravo oni elementi koji dugoročno definišu kvalitet investicione klime i održivost ekonomskog rasta.

Koje će efekte imati Zakon o registraciji privrednih i drugih subjekata na brzinu osnivanja firmi i smanjenje administrativnih procedura?

Zakon o registraciji privrednih i drugih subjekata predstavlja ključnu reformu u operativnom segmentu poslovnog ambijenta, jer direktno uređuje način ulaska na tržište i svakodnevnu interakciju privrede sa institucijama. Njegov osnovni efekat ogleda se u transformaciji registracije iz administrativno opterećenog postupka u efikasan, digitalizovan i pravno predvidiv proces.

Prije svega, zakon uvodi potpunu digitalizaciju postupka registracije. Registraciona prijava se podnosi elektronskim putem, putem jedinstvenog obrasca, uz elektronsku dokumentaciju, čime se smanjuje potreba za fizičkim dolaskom u institucije. Time se značajno skraćuje vrijeme osnivanja firmi, ali i smanjuju troškovi – kako direktni, poput administrativnih taksi i troškova ovjere, tako i indirektni, koji se odnose na vrijeme i organizaciju.

Novi zakon sistematizuje sva pravila na jednom mjestu i jasno definiše sve faze – od podnošenja prijave, preko provjere uslova, do donošenja rješenja. Time se uklanja prostor za različita tumačenja i smanjuje administrativna nesigurnost.

Zakon takođe uvodi jedinstveni Centralni registar privrednih i drugih subjekata (CRPS) kao javnu, elektronsku i centralizovanu bazu podataka. Podaci su dostupni online, što povećava transparentnost i smanjuje potrebu za dodatnim administrativnim potvrđivanjima i pribavljanjem dokumenata. Ovo posebno olakšava poslovanje u segmentima kao što su ugovaranje, provjera poslovnih partnera i pristup finansiranju.

Efekti ovog zakona prevazilaze samo brzinu registracije. On postavlja temelje za širu digitalnu transformaciju javne uprave i unapređenje poslovnog ambijenta. U kombinaciji sa Zakonom o privrednim društvima, stvara se zaokružen i usklađen sistem – gdje jedan zakon uređuje pravila poslovanja, a drugi efikasnu infrastrukturu za njegovu realizaciju.

U konačnom, očekivani efekti su značajno skraćenje vremena za osnivanje firmi, smanjenje administrativnih opterećenja, veća transparentnost i dostupnost podataka, kao i jačanje povjerenja u institucionalni sistem. Sve to direktno doprinosi povećanju konkurentnosti crnogorske ekonomije i lakšem ulasku novih subjekata na tržište.

Kako se suočavate sa izazovima u implementaciji pomenutih zakona?

Svaka sveobuhvatna reforma, posebno ona koja istovremeno mijenja zakonodavni okvir i uvodi digitalizovane procedure, neminovno nosi određene izazove u početnoj fazi primjene. To se pokazalo i u ovom slučaju. Nakon početka primjene novog regulatornog okvira od 1. januara 2026. godine, u praksi su identifikovani određeni zastoji i operativne nejasnoće, naročito u pogledu preventivne kontrole zakonitosti osnivačkih akata, raspodjele nadležnosti između uključenih institucija, kao i tehničkog funkcionisanja digitalnih rješenja.

Međutim, ključno je naglasiti da na ove izazove nije reagovano pasivno, već pravovremeno, koordinisano i odgovorno. Kroz intenzivnu komunikaciju i saradnju sa Evropskom komisijom, posebno sa nadležnim službama koje prate usklađenost sa pravnom tekovinom EU, usaglašen je unaprijeđeni model preventivne kontrole zakonitosti. Tim modelom je ova funkcija povjerena Centralnom registru privrednih subjekata, čime je obezbijeđena jasnija institucionalna odgovornost i efikasniji postupak, u odnosu na prvobitno rješenje koje je predviđalo značajniju ulogu notara.

U cilju implementacije ovog rješenja, Skupština Crne Gore je 25. marta 2026. godine usvojila ciljane izmjene relevantnih zakona, čime je omogućeno nesmetano funkcionisanje sistema registracije i kontinuitet u osnivanju privrednih društava, bez zastoja koji bi mogli negativno uticati na poslovni ambijent.

Paralelno sa normativnim intervencijama, preduzete su i konkretne operativne mjere – unapređenje tehničke stabilnosti sistema, dodatna koordinacija između institucija, kao i jačanje administrativnih kapaciteta, posebno u dijelu pravne ekspertize neophodne za sprovođenje preventivne kontrole zakonitosti.

Ovakav pristup jasno pokazuje dvije ključne karakteristike sistema: prvo, spremnost da se izazovi pravovremeno prepoznaju i transparentno adresiraju, i drugo, postojanje institucionalnog kapaciteta da se kroz dijalog i saradnju brzo dođe do funkcionalnih i održivih rješenja.

Istovremeno, važno je istaći da se reforma ne posmatra kao statičan proces, već kao dinamičan i prilagodljiv sistem koji se kontinuirano unapređuje. Stalna komunikacija sa Evropskom komisijom, kao i sa domaćim institucijama i privredom, omogućava da se u hodu identifikuju potrebe za dodatnim unapređenjima i obezbijedi puna usklađenost sa EU standardima.

Upravo ta sposobnost brzog prilagođavanja, uz očuvanje pravne sigurnosti i funkcionalnosti sistema, predstavlja jednu od ključnih snaga reforme i važan signal investitorima da Crna Gora gradi moderan, pouzdan i efikasan poslovni ambijent.

Na koji način planirani programi i zakonske izmjene mogu konkretno doprinijeti bržem ekonomskom razvoju sjevera Crne Gore i smanjenju regionalnih razlika?

Sjever Crne Gore predstavlja razvojni potencijal koji zahtijeva pažljivo osmišljenu i integrisanu politiku, jer se regionalne razlike ne mogu prevazići pojedinačnim mjerama, već isključivo kombinacijom infrastrukturnih ulaganja, unapređenja poslovnog ambijenta i ciljane podrške lokalnoj privredi. Upravo iz tog razloga, programi podrške privredi i zanatstvu imaju izraženu regionalnu dimenziju i predstavljaju važan instrument ravnomjernog ekonomskog razvoja.

Jedan od ključnih doprinosa planiranih mjera ogleda se u stvaranju povoljnijeg poslovnog okruženja u manje razvijenim opštinama. Smanjenje administrativnih barijera, pojednostavljenje procedura registracije i digitalizacija usluga omogućavaju brži i lakši ulazak u formalne tokove poslovanja, što je posebno važno za male preduzetnike i porodične biznise koji dominiraju u sjevernom regionu. Time se podstiče formalizacija ekonomije, povećava pravna sigurnost i otvara prostor za dalje širenje poslovnih aktivnosti.

Poseban značaj imaju i ciljani programi finansijske i nefinansijske podrške, koji omogućavaju lakši pristup kapitalu, subvencijama i savjetodavnim uslugama. Ovo je naročito važno za početnike u biznisu, mlade i žene preduzetnice, kao i za sektore sa izraženim razvojnim potencijalom na sjeveru, poput poljoprivrede, prehrambene industrije, drvoprerade i turizma. Kroz ovakve mjere podstiče se lokalna proizvodnja, povećava dodata vrijednost i jača otpornost lokalnih ekonomija.

Dodatno, planirane zakonske izmjene doprinose većoj predvidivosti i transparentnosti poslovnog okruženja, što je ključni preduslov za privlačenje investicija. U kombinaciji sa razvojnim politikama koje obuhvataju energetsku efikasnost, inovacije, digitalnu transformaciju i bolju povezanost sa tržištima, stvara se širi okvir za održiv i inkluzivan rast.

Važno je naglasiti i indirektne efekte ovih mjera. Unapređenje poslovnog ambijenta i dostupnosti usluga putem digitalizacije smanjuje geografsku izolovanost sjevernog regiona, omogućavajući privrednicima da posluju efikasnije, bez potrebe za čestim administrativnim odlascima u centralne institucije. Time se smanjuju troškovi poslovanja i povećava konkurentnost preduzeća iz ovog dijela zemlje.

Na kraju, ovi programi i zakonske izmjene ne treba posmatrati isključivo kao regulatorne intervencije, već kao dio šire razvojne strategije koja ima za cilj aktiviranje lokalnih potencijala, otvaranje novih radnih mjesta i podizanje kvaliteta života građana. Upravo kroz takav sveobuhvatan pristup moguće je postići dugoročno smanjenje regionalnih razlika i snažnije uključivanje sjevera Crne Gore u ukupne ekonomske tokove države.

Koliko će digitalizacija procedura, posebno u registraciji i poslovanju, zaista olakšati rad privrednicima i da li postoje rokovi za potpunu implementaciju tih rješenja?

Digitalizacija već sada predstavlja jedan od najvažnijih iskoraka u unapređenju poslovnog ambijenta, jer omogućava elektronsko osnivanje privrednih društava, elektronsko podnošenje prijava i dokumentacije, elektronsko plaćanje, kao i brži i jednostavniji pristup uslugama javne uprave. Time se suštinski mijenja dosadašnji model poslovanja koji je podrazumijevao veći broj fizičkih odlazaka u institucije, duže trajanje procedura i veće administrativno opterećenje za privrednike.

Konkretni efekti digitalizacije već su vidljivi kroz smanjenje vremena potrebnog za registraciju, veću transparentnost postupaka i bolju dostupnost informacija. Posebno je značajno to što digitalni servisi omogućavaju ravnopravniji pristup uslugama bez obzira na geografsku udaljenost, čime se dodatno podstiče razvoj preduzetništva i u manje razvijenim regionima.

Istovremeno, važno je naglasiti da je digitalizacija proces koji se kontinuirano razvija i unapređuje. Jedna od ključnih preporuka Evropske komisije, koja se odnosi na potpuno onlajn osnivanje i registraciju privrednih društava, u potpunosti je realizovana, čime je napravljen značajan korak ka usklađivanju sa evropskim standardima u ovoj oblasti.

Kada je riječ o narednim fazama, povezivanje Crne Gore sa sistemom međusobnog povezivanja registara (BRIS) je u toku. Ovaj korak je od ključnog značaja za omogućavanje prekogranične razmjene podataka i dalje pojednostavljenje poslovanja za kompanije koje posluju na jedinstvenom tržištu.

Paralelno sa tim, u toku je i dalje normativno usklađivanje sa novim evropskim zakonodavstvom, uključujući Direktivu (EU) 2025/25. Prema Programu rada Vlade za 2026. godinu, utvrđivanje odgovarajućih izmjena Zakona o privrednim društvima i Zakona o registraciji privrednih i drugih subjekata planirano je za treći kvartal 2026. godine, čime će se dodatno unaprijediti pravni okvir za digitalno poslovanje.

Dakle, pravac razvoja je jasan: digitalizacija već donosi konkretno rasterećenje privredi, dok naredni koraci podrazumijevaju njeno potpuno zaokruživanje kroz interoperabilnost, međunarodnu kompatibilnost i dodatno pojednostavljenje procedura. U tom smislu, digitalizacija ne predstavlja samo tehničko unapređenje, već ključni instrument modernizacije javne uprave, povećanja efikasnosti institucija i jačanja konkurentnosti privrede.

U konačnom, njena puna implementacija biće jedan od ključnih temelja za integraciju crnogorskog tržišta u jedinstveno tržište Evropske unije, ali i za stvaranje savremenog poslovnog ambijenta koji je u potpunosti prilagođen potrebama privrednika.

Kakav zaključak biste izveli iz navedenih procesa?

Zaključno, sprovedene reforme i planirane mjere potvrđuju da Crna Gora postepeno, ali odlučno gradi savremeniji, predvidiviji i konkurentniji poslovni ambijent, usklađen sa evropskim pravilima i standardima. Iako pojedini procesi, posebno oni koji se odnose na punu digitalizaciju, tehničku interoperabilnost i dalju institucionalnu nadogradnju, zahtijevaju dodatno vrijeme i kontinuiran rad, reformski pravac je jasno postavljen, a ključni normativni i institucionalni temelji već su uspostavljeni. Naredni period treba iskoristiti za dalju stabilizaciju sistema, jačanje njegove funkcionalnosti u praksi i punu valorizaciju reformi kroz konkretne efekte na privredu, investicije i ravnomjerniji regionalni razvoj.

(Bankar.me)