Srbiji prijeti gubitak do 1,5 milijardi eura iz fondova Evropske unije jer Evropska komisija razmatra obustavu finansiranja zbog nazadovanja demokratije i bliskih veza Beograda s Rusijom, piše Politico.
Iako nije članica EU, Srbija od početka pregovora o pridruživanju 2014. godine ima pravo na sredstva i bespovratne grantove namijenjene sprovođenju reformi. Odluka o obustavi isplata dodatno bi zakomplikovala proces proširenja Unije, u trenutku kada se zemlje poput Ukrajina i Crna Gora žure da se pridruže, a uticajne članice poput Francuska pozivaju na oprez, prenosi Index.hr.
Gušenje protesta
“Sve nas više zabrinjava ono što se dešava u Srbiji”, izjavila je za Politico povjerenica EU za proširenje Marta Kos. “Od zakona koji potkopavaju nezavisnost pravosuđa do gušenja protesta i ponovnog miješanja u nezavisne medije. Komisija procjenjuje da li zemlja i dalje ispunjava uslove za isplate iz finansijskih instrumenata EU”, kazala je Kos.
Posljednjih nedjelja unutar Komisije raste pritisak da se sredstva obustave, potvrdila su četiri zvaničnika EU koja rade na pitanjima proširenja, pod uslovom anonimnosti. Unija je već javno kritikovala pravosudne reforme koje je progurao predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, čija se vlada suočila s masovnim protestima.
Danijel Apostolović, ambasador Srbije pri EU i glavni pregovarač, izjavio je za Politico da je “uvjeren da nećemo doći do te tačke” obustave finansiranja te da Srbija “ne odustaje od punopravnog članstva u EU”. Dodao je da Beograd vodi intenzivne razgovore s Komisijom.
Sporne pravosudne reforme
Kos je paket zakona o restrukturiranju sudova i izmjeni načina imenovanja sudija i tužilaca, kada je objavljen, nazvala “ozbiljnim korakom unazad” za Srbiju. Očekuje se da će Venecijanska komisija, savjetodavno tijelo Vijeće Evrope za ustavno pravo, krajem mjeseca dati svoje stručno mišljenje o kontroverznim zakonskim promjenama.
Dvojica zvaničnika EU signalizirala su da bi to mišljenje moglo podstaći Komisiju da zamrzne finansiranje. Kos je poručila da će od Srbije zahtijevati da “uskladi svoje pravosudne zakone s preporukama Venecijanske komisije”. Apostolović je odgovorio da je Beograd “jasno saopštio” kako će slijediti preporuke “čim ih dobije”.
Odnosi s Rusijom
EU je najveći finansijski podržavalac Srbije, s više od 586 miliona eura bespovratnih sredstava dodijeljenih od 2021. do 2024. godine. Uz to je obezbijeđeno do 1,5 milijardi eura uslovljenih reformama.
Prema podacima srpske vlade, Srbija je od 2000. godine od EU primila više od 7 milijardi eura sredstava i investicija. Ipak, zemlja već dugo balansira između EU, odnosno Brisel, i Moskva.
Sofija Todorović, direktorica Inicijative mladih za ljudska prava (YIHR), izjavila je za Politico da su sloboda medija i vladavina prava u Srbiji “na aparatima” zbog pritiska vlasti na novinare, te je pozvala Komisiju da reaguje “prije nego što u Srbiji zavlada gotovo potpuni mrak”.
Sve manje strpljenja u Briselu
Strpljenje EU prema Beogradu posljednjih mjeseci sve je tanje. U izvještaju o napretku u proširenju prošlog novembra upozoreno je na nazadovanje i “anti-EU narativ” na “najvišim nivoima” srpske politike.
Tenzije su dodatno porasle u decembru kada je Vučić ignorisao samit EU – Zapadni Balkan. Vučić, koji održava bliske veze s Moskvom tokom njene agresije na Ukrajinu, žalio se na spor tempo pregovora o članstvu.
U zajedničkom tekstu s albanskim kolegom u februaru naveo je da bi radije težio bližem ekonomskom usklađivanju s EU, poput pristupanja jedinstvenom tržištu i zoni slobodnog kretanja, nego punopravnom političkom članstvu. Kos je odbacila te prijedloge, navodeći da bi i za to bile potrebne značajne reforme.
Prekretnica u odnosima
Prošlog mjeseca Srbija se našla na meti kritika zbog izvještaja o nasilju i nepravilnostima tokom lokalnih izbora, kao i zbog policijske racije na univerzitetu gdje su se stotine studenata sukobile s policijom.
Jedan zvaničnik EU rekao je da su ti događaji, uz kontinuiranu saradnju Srbije s Moskvom, predstavljali prekretnicu u odnosima između Brisela i Beograda te podstakli EU da zauzme oštriji stav.
“Kao od zemlje kandidatkinje, od Srbije očekujemo da stane uz nas u pogledu vanjske politike i da se bliže uskladi s našim stavovima”, zaključila je Kos za Politico, ne pominjući izričito Rusiju.
Izvor: Seebiz.eu
