Prošle su tačno četiri godine od početka rata u Ukrajini, a globalna finansijska tržišta danas djeluju gotovo neprepoznatljivo u odnosu na prve mjesece 2022. Svakako, na te promjene utiče i sukob na Bliskom istoku, te aktuelna politika Donalda Trumpa, zatim političko-ekonomski potresi u srcu Evrope, ali se čini da je rusko-ukrajinski rat otvorio Pandorinu kutiju.

Inicijalni šok koji je uslijedio pri početku rata – nagla korekcija akcija, drastično poskupljenje energenata i industrijskih metala, kao i skok inflacije širom planete – vrlo brzo je prerastao u novu fazu preraspodjele kapitala.

Faza šoka je podrazumijevala povlačenje iz rizične imovine i okretanje sigurnijim utočištima, poput dolara, obveznica i zlata. Međutim, globalno finansijsko tržište je vrlo brzo prestalo da reaguje isključivo defanzivno i počelo je da aktivno mijenja prioritete. Novac se najprije prelio iz tradicionalnih cikličnih sektora ka energetici, podstaknut naglim skokom cijena nafte i gasa. Kako su evropske zemlje počele da trajno uvećavaju budžete za vojsku i modernizuju naoružanje, tako se kapital selio i u sektor odbrane.

Dobar primjer za to je proizvođač oklopnih vozila i municije CSG NV, čiji je rekordni IPO rezultat upravo ovih promjena u industriji.

Krajem 2022. uslijedio je novi zaokret: predstavljanje ChatGPT-ja pokrenulo je snažan investicioni talas u oblasti vještačke inteligencije (AI), pa je tok kapitala dominantno otišao ka američkoj tehnologiji i kompanijama povezanim s AI infrastrukturom. U kasnijoj fazi, sa rastom geopolitičkih tenzija, dio investitora ponovo je potražio sigurnost u zlatu, koje je postalo jedno od ključnih utočišta posljednjih godina. Taj talas je pokazao snagu: zlato je i dalje u zenitu, zajedno s ostalim metalima.

Dakle, dok su investitori u prvim nedjeljama rata spas tražili u tipičnim sigurnim lukama, u februaru 2026. pažnja je najviše usmjerena na AI, militarizaciju i redefinisanje energetskih trendova. Kretanje globalnih indeksa, sektora i roba od početka rata pokazuje da je tržište početni udar amortizovalo mnogo brže nego što se očekivalo u prvim mjesecima 2022, a već tokom 2023. postalo je jasno ko iz ove zavrzlame izlazi kao dobitnik, a ko gubi trku.

• Američka tehnologija, oblikovana serijom ulaganja u vještačku inteligenciju, i evropska odbrambena industrija, podstaknuta naglim rastom vojnih budžeta, nametnule su se kao najočigledniji pobjednici.
• S druge strane, energenti i industrijski metali, koji su odmah po izbijanju rata snažno poskupjeli, kasnije su se povukli sa svojih rekordnih nivoa, u skladu sa prilagođavanjem tržišta i stabilizacijom snabdijevanja.

Globalni indeksi: brz oporavak i američka dominacija

Početni pad globalnih indeksa bio je oštar, ali kratkotrajan. Tržišta su se stabilizovala relativno brzo i krenula uzlazno, pa su danas vodeće berze znatno iznad nivoa iz 2022. godine.

Iako je u posljednjih šest mjeseci stvoren utisak da američko tržište zaostaje – dijelom zbog snažnog rasta evropskih odbrambenih i industrijskih akcija, kao i oporavka pojedinih azijskih berzi poput japanske – kumulativno posmatrano od početka rata upravo su Sjedinjene Države ostvarile najveći prinos. Nakon višegodišnjeg talasa rasta tehnoloških giganata, američko tržište je ušlo u fazu konsolidacije, dok su Evropa i Japan tek skoro uhvatili zamah.

Važno je, međutim, uzeti u obzir i valutni efekat. Američki dolar je u posljednjih godinu dana oslabio, dobrim dijelom pod uticajem Trumpove politike. Za investitore izvan SAD, to znači da je realni prinos američkih akcija u lokalnoj valuti bio nešto niži nego što nominalni rast indeksa sugeriše.

Sektori: tehnologija u SAD, odbrana u Evropi

Ubjedljivi pobjednik u SAD u protekle četiri godine jeste tehnološki sektor. Nakon slabijeg početka 2022, akcije su snažno ubrzale krajem te godine, kada je pokrenut AI investicioni talas. Kompanije povezane s AI-jem, čipovima, klaud infrastrukturom i data centrima postale su ključni nosioci rasta, a Nvidia je 2025. izbila u prvi plan kao najvrednija svjetska kompanija. Doduše, nije uspjela da impresionira investitore svojom najnovijom prognozom prodaje, što ukazuje na to da će zabrinutost zbog pregrijane AI ekonomije i dalje pratiti kako Nvidiju, tako i njene konkurente.

Ukupno gledano, kapitalni izdaci tehnoloških giganata drastično su povećani, a tržište je taj talas nagradilo snažnim rastom valuacija. Tehnologija je, tako, postala glavni motor prinosa američkog tržišta od početka rata do danas.

U Evropi je, međutim, slika drugačija. Najbolji učinak ostvario je sektor odbrane, koji je od početka rata porastao više od 250 odsto. Nagli zaokret evropskih vlada ka povećanju budžeta za vojsku, modernizaciji opreme i jačanju domaće vojne industrije stvorio je višegodišnji investicioni ciklus. Ono što je nekada bio marginalni sektor postalo je strateški stub evropske industrijske politike. Ipak, na Starom kontinentu ne cvjetaju ruže kada je riječ o međusobnim odnosima, pa ni unutar samih najjačih ekonomija – poput Nemačke i Francuske, a dodatno loše utiču odnosi s SAD.

Industrija i elektrifikacija

Pored odbrane, snažno je napredovao i industrijski sektor. Trend elektrifikacije, ulaganja u energetsku tranziciju, ali i povećana potrošnja na infrastrukturu – uključujući vojnu i logističku – podstakli su rast kompanija kao što su Siemens i Schneider Electric, koje su profitirale od investicija u energetske sisteme i automatizaciju. U oblasti transportne i željezničke opreme istakli su se Alstom i Siemens Energy, dok su u SAD benefite infrastrukturnog i industrijskog ciklusa prvi osjetili Caterpillar i General Electric.

Robe: od energetskog šoka do stabilizacije

Početak rata izazvao je snažan skok cijena energenata i industrijskih metala. Prekid ili ograničenje isporuka iz Rusije – jednog od ključnih globalnih dobavljača – dovelo je do naglog rasta cijena nafte, gasa, nikla, aluminijuma i drugih sirovina. Međutim, taj šok je bio relativno kratkog daha. Kako su tržišta pronašla alternativne izvore snabdijevanja, a potražnja usporila usljed restriktivne monetarne politike, cijene su postepeno krenule da se stabilizuju, a zatim i padaju. Danas su mnoge robe znatno ispod vrhunaca zabilježenih 2022.

Plemeniti metali: zakasneli, ali snažan uzlet

Za razliku od energenata i industrijskih metala, koji su snažno reagovali odmah po izbijanju rata, plemeniti metali su pravi zamah dobili tek od 2024. godine. Zlato i, posebno srebro, ušli su u novu uzlaznu fazu u trenutku kada se tržište više nije bavilo samo posljedicama sukoba u Ukrajini, već širim talasom geopolitičke neizvjesnosti.

Kako su rasle bojazni od „pucanja“ globalne trgovine po šavovima i mogućih novih carinskih barijera, tako su investitori sve više tražili zaštitu u tradicionalnim sigurnim lukama. Zlato je, pritom, dobilo dodatnu podršku kroz povećanu kupovinu centralnih banaka, koje su u uslovima dubokih geopolitičkih podjela ubrzale diverzifikaciju deviznih rezervi.

Za razliku od energetskog šoka iz 2022, rast plemenitih metala nije bio impulsivan niti kratkotrajan, pa je zlato tako postalo svojevrsni indikator nove svjetske realnosti, u kojoj je politički rizik konstanta, iako treba uzeti u obzir da mu posljednjih dana ne ide baš najbolje.

Četiri godine kasnije: tržišta miruju, ali rizik vreba iz prikrajka

Iako je 2022. bila godina šoka, naredne godine pokazale su sposobnost tržišta da se prilagode. Kapital se prelio iz energenata ka tehnologiji, iz defanzivnih sektora ka strateškim industrijama, a investiciono razmišljanje se transformisalo od inflacije i energenata ka vještačkoj inteligenciji i bezbjednosti.

Međutim, rat u Ukrajini nije ostao „događaj za sebe“. Tržišta danas jesu stabilnija nego prije četiri godine, ali su i trajno osjetljivija na političke odluke. To je, možda, i najvažnija promjena: geopolitički rizik je postao utemeljeni faktor koji investitori moraju da ugrađuju u svoje aktuelne i buduće strategije.

Izvor: Bloomberg Adria