Dvije trećine građana Evropske unije podržava uvođenje poreza na bogatstvo za najimućnije pojedince, dok još veći udio smatra da bi velike multinacionalne kompanije trebalo da plaćaju minimalni porez u državama u kojima posluju. Pokazuju to rezultati istraživanja Eurobarometra za 2025. godinu, koji otkrivaju duboke razlike u stavovima među evropskim državama, ali i snažan zajednički osjećaj da poreski sistemi moraju biti pravedniji.
Porezi su temelj funkcionisanja države, a Evropska unija nastoji da sisteme oporezivanja učini pravednijim i transparentnijim, uz suzbijanje poreske diskriminacije, dvostrukog oporezivanja i izbjegavanja plaćanja poreza. U tom kontekstu pod povećalom su se našli bogati pojedinci i globalne korporacije, a stanovništvo širom Evrope posljednjih godina sve češće traži da i najbogatiji daju „pošteniji doprinos“.
Visoka podrška porezu na bogatstvo
Podrška je u većini Evrope visoka i kreće se oko dvije trećine stanovništva. Najveću podršku bilježi Mađarska (78%), dok su Bugarska i Hrvatska na vrlo visokih 71 odsto, a slijede Grčka i Italija sa 70 odsto. Belgija, Njemačka, Španija i Austrija takođe su blizu 70 odsto, što pokazuje širok konsenzus među velikim i srednjim ekonomijama. Prosjek EU iznosi 65 odsto, na čijem su nivou Francuska, Finska i Slovenija.
Generalno, podrška je snažnija u srednjoj i istočnoj Evropi, iako postoje izražene razlike. Niža podrška zabilježena je u baltičkim i nordijskim zemljama te dijelu srednje Evrope. Latvija ima 60 odsto, Slovačka i Švedska 56 odsto, Estonija 55 odsto, dok Poljska (49%), Danska (46%) i Češka (45%) bilježe najnižu podršku.
Protivljenje je najizraženije u Danskoj (35%), Poljskoj (33%) i Češkoj (30%), dok je udio neodlučnih posebno visok u Češkoj (25%) i Latviji (19%).
Nejednakost kao ključni okidač
Erick Kirchler sa Univerziteta u Beču ističe da percepcija nejednakosti i vidljivost bogatstva snažno oblikuju stavove građana. Tamo gdje su socijalne mreže slabije, a razlike u bogatstvu izraženije, građani češće podržavaju korektivne mjere poput viših poreza za najbogatije. Kirchler podsjeća i da su nordijske zemlje ukinule poreze na bogatstvo zbog zabrinutosti u vezi sa efikasnošću i izbjegavanjem poreza. Građani tih država uglavnom vjeruju postojećim porezima na dohodak i kapital, pa je spremnost za ponovno uvođenje poreza na neto bogatstvo ograničena.
Caren Sureth-Sloane sa Univerziteta u Paderbornu naglašava da nivo povjerenja u vlade i institucije snažno utiče na percepciju poreske pravednosti. Ako građani vjeruju da bogati mogu izbjeći poreze ili da je sistem korumpiran i slabo nadziran, raste podrška porezu na bogatstvo.
Još veća podrška oporezivanju multinacionalki
Podrška je izuzetno visoka u cijeloj Uniji. U većini država više od četiri petine građana podržava ovu mjeru kada se saberu snažno i umjereno slaganje. Grčka prednjači sa ukupno 87 odsto podrške, dok Austrija (86%) i Bugarska (86%) takođe pokazuju izuzetno snažan konsenzus. Francuska, Portugal i Finska kreću se oko 83 odsto, a Malta i Njemačka oko 82 odsto.
Hrvatska bilježi veoma visoku podršku — 51 odsto građana snažno podržava mjeru, a dodatnih 31 odsto umjereno, što daje ukupno 82 odsto.
"/>Ukupno posmatrano, prosjek EU iznosi 80 odsto, pri čemu 44 odsto snažno podržava, a 36 odsto umjereno podržava obavezni minimalni porez za multinacionalne kompanije.
Niži, ali i dalje visoki nivoi podrške vidljivi su u nordijskim i baltičkim zemljama te dijelu srednje Evrope. Danska i Estonija su oko 75 odsto, Nizozemska i Češka oko 74 odsto, dok Slovenija, Slovačka i Latvija bilježe približno 70–73 odsto podrške oporezivanju velikih kompanija.
Najniža podrška zabilježena je u Mađarskoj (67%), gdje je i najveći udio protivljenja među posmatranim državama. Protivljenje je generalno slabo širom Evrope, rijetko prelazi 10–15 odsto, dok je udio neodlučnih najviši u Češkoj, Latviji i Poljskoj.
Investicije i poreska konkurentnost
Stručnjaci upozoravaju da stavovi građana odražavaju i ekonomske strategije država. Mađarska i Latvija oslanjaju se na niske poreske stope kako bi privukle strana ulaganja, pa dio stanovništva strahuje da bi stroža međunarodna poreska pravila mogla oslabiti konkurentnost.
S druge strane, zemlje poput Austrije, Hrvatske i Bugarske sebe vide kao tržišne ekonomije koje očekuju pravedan doprinos svih učesnika, pa se minimalni porez smatra načinom sprečavanja prebacivanja dobiti i stabilizacije javnih prihoda.
Razlike u percepciji poreske pravednosti i dalje su vidljive između zapadne i sjeverne Evrope, gdje je povjerenje u institucije veće, i istočne Evrope, gdje je ono slabije. Stručnjaci taj jaz povezuju sa kvalitetom javnih usluga i efikasnošću redistribucije bogatstva. Sudeći prema ovim podacima, rasprava o oporezivanju bogatstva i multinacionalnih kompanija zato nije samo fiskalno pitanje, već i pitanje povjerenja u državu, osjećaja pravednosti i dugoročne stabilnosti evropskih društava, koje je trenutno prilično narušeno.
Izvor: Lidermedia.hr
