Premda američki predsjednik Donald Trump nije učestvovao na 62. Minhenskoj bezbjednosnoj konferenciji (Munich Security Conference, MSC), bio je njena centralna figura. Njegova politička doktrina, koju su MSC analitičari nazvali „politikom razbijačke kugle“ (engl. wrecking-ball politics), dominirala je svakim okruglim stolom i oblikovala ton rasprava više nego ijedan govor održan u dvoranama hotela Bayerischer Hof. U glavnom gradu Bavarske tako se više govorilo o Trumpu nego o svim ostalim globalnim prijetnjama zajedno, što dovoljno govori.
Sadržaj nepromijenjen
Američku delegaciju ove godine predvodio je državni sekretar Marco Rubio. Za razliku od prošlogodišnjeg nastupa potpredsjednika J. D. Vancea, koji je otvorio frontalnu raspravu o evropskoj odbrambenoj zavisnosti i izazvao duboke prijepore među saveznicima, Rubiov ton bio je diplomatski odmjereniji. Međutim, suština poruke ostala je nepromijenjena. Transatlantski odnos više se ne posmatra kao vrijednosno zadati okvir, već kao odnos koji mora biti potvrđen konkretnim doprinosima i jasnim interesom.
Rubio je formulisao stav koji se u Washingtonu već neko vrijeme smatra podrazumijevanim: SAD ne može biti zainteresovan za evropsku bezbjednost više nego same evropske države. Ta izjava nije retorička figura, već politička smjernica. Američki strateški prioritet ostaje Indo-Pacifik i suočavanje s Kinom, dok Evropa u toj raspodjeli pažnje pada u drugi plan. „Sekundarno pozorište“ doslovan je engleski pojam upotrijebljen u Minhenu, prneosi Lidermedia.hr.
Upravo je ta promjena bila temeljna podloga ovogodišnje konferencije, održane pod naslovom „Under Destruction“. Sintagma se nije odnosila samo na razaranja u Ukrajini, već i na eroziju međunarodnog poretka uspostavljenog nakon Drugog svjetskog rata. Poredak koji je počivao na američkom bezbjednosnom garantu i evropskoj ekonomskoj integraciji više ne postoji i to se mora prihvatiti.
Odbrambeni budžeti u fokusu
Prva i najosjetljivija dimenzija rasprava odnosila se na odbrambenu autonomiju Evrope. Povećanje izdvajanja na dva odsto BDP-a više se ne smatra ambicioznim ciljem, već minimalnim standardom. Govorilo se o tri odsto i više, ali i o nečemu mnogo zahtjevnijem: integraciji odbrambene industrije, koja je i dalje fragmentisana po nacionalnim linijama. Bez koordinisane proizvodnje, zajedničkih projekata i dugoročnih ugovora povećanje budžeta ne garantuje stratešku sposobnost.
U tom kontekstu otvorena je i rasprava o nuklearnom odvraćanju. Neizvjesnost američkog političkog ciklusa podstakla je razmišljanja o snažnijoj evropskoj ulozi francuskog nuklearnog arsenala. Ono što se donedavno smatralo politički osjetljivim sada se razmatra kao pitanje racionalne procjene rizika. Evropska unija, ukoliko želi vjerodostojno djelovati, mora definisati sopstvene crvene linije i mehanizme odvraćanja.
Druga ključna tema bila je Ukrajina. Rat se u Minhenu nije posmatrao samo kao regionalni sukob, već kao test sposobnosti Evrope da preuzme odgovornost za bezbjednost na sopstvenom kontinentu. Gotovo pet godina nakon početka invazije Evropa i dalje reaguje, ali ne oblikuje tok događaja, već čeka SAD. S druge strane, istaknuto je na konferenciji, unutrašnje političke podjele u Americi otežavaju donošenje novih paketa pomoći Ukrajini, što povećava pritisak na evropske vlade. Neko mora hitno pomoći Ukrajini — a to mora biti Stari kontinent. To više nije samo pitanje može li Kijev pobijediti u ratu, već može li Evropa dugoročno finansirati i industrijski podržavati ratne napore bez oslanjanja na Washington.
Bezbjednosni akter
To u praksi znači konkretne brojke i kapacitete, a ne političke deklaracije. Evropske zemlje i dalje nemaju dovoljno proizvodnih linija za municiju, protivvazdušne sisteme i sofisticiranu opremu kako bi dugoročno održavale intenzitet rata kakav se vodi u Ukrajini. Zajedničke nabavke često zapinju na nacionalnim interesima, a isporuke kasne mjesecima. Istovremeno se ruska odbrambena industrija prilagodila ratnoj ekonomiji i povećala proizvodnju. Ako Evropa želi biti vjerodostojan bezbjednosni akter, mora ubrzati izdavanje dozvola, dugoročno ugovarati proizvodnju i obezbijediti finansiranje koje neće zavisiti od svake budžetske godine. Bez toga podrška Ukrajini ostaće deklarativna, a ne strateška.
Treća dimenzija rasprava odnosila se na tehnologiju. Savremeni sukobi oblikuju se vještačkom inteligencijom, satelitskim sistemima i kontrolom lanaca snabdijevanja. Evropa jeste regulatorna sila, ali zaostaje u razvoju ključnih vojno primjenjivih tehnologija. Bez industrijske politike koja povezuje bezbjednosne ciljeve i tehnološka ulaganja, kontinent rizikuje trajnu stratešku zavisnost od Sjedinjenih Država ili Kine. U Minhenu se o toj slabosti govorilo otvoreno, ali bez preciznog plana kako je prevazići.
Minhenska konferencija 2026. nije bila forum velikih najava, već trenutak političnog otrježnjenja. Razlika između prošlogodišnje konfrontacione retorike i ovogodišnjeg suzdržanijeg američkog nastupa ne mijenja suštinu: evropska bezbjednost više se ne može temeljiti na pretpostavci da će Washington uvijek preuzeti konačnu odgovornost.
Fiskalni izbor
Pred evropskim liderima sada stoji izbor koji nije retorički, već fiskalni i industrijski. Strateška autonomija više nije politički slogan, već test sposobnosti donošenja nepopularnih odluka. Povećanje odbrambenih budžeta, dugoročno finansiranje proizvodnje i redefinisanje odnosa prema riziku imaće cijenu — i to bi javnosti, prije svega evropskoj, a time i hrvatskoj, uskoro trebalo jasno predstaviti.
Minhen je pokazao da je period iluzija završen. Jasno je da se stav SAD-a neće skoro promijeniti i to treba prihvatiti, a jedino što Evropa može i mora uraditi jeste da se potrudi da ostane relevantan akter u sopstvenoj bezbjednosnoj arhitekturi.
