Ulazak Bugarske u eurozonu početkom 2025. godine ponovo je pokrenuo raspravu o zajedničkoj valuti i u Švedskoj, gdje se sve češće postavlja pitanje da li je vrijeme da zemlja napusti krunu i pristupi monetarnoj uniji EU.
Ministarka finansija Švedske najavila je mogućnost pokretanja formalne analize o prednostima i manama uvođenja eura, čime je ova tema vraćena u politički i javni fokus. To je prvi ozbiljniji signal nakon dužeg perioda zatišja da bi Stockholm mogao preispitati dosadašnji rezervisani stav prema zajedničkoj evropskoj valuti.
Referendum iz 2003. i današnji kontekst
Podsjećanja radi, građani Švedske su na referendumu 2003. godine odbili prelazak na euro, a taj ishod i dalje ima snažnu političku težinu. Iako Švedska, za razliku od Danske, nema trajno izuzeće i formalno je obavezna da se u određenom trenutku priključi eurozoni, politička volja za taj potez do sada je izostajala.
Ipak, promijenjeni ekonomski uslovi, geopolitičke tenzije i slabljenje domaće valute u odnosu na euro doprinijeli su tome da se ova opcija ponovo razmatra, makar kroz stručne i institucionalne analize.
Samo razmatranje ne znači i skoru odluku. Eventualno usvajanje eura podrazumijevalo bi politički konsenzus, moguće novo izjašnjavanje građana, kao i ispunjavanje svih tehničkih i ekonomskih kriterijuma za članstvo u eurozoni.
Prema ocjenama analitičara, čak i u slučaju pozitivne odluke, proces bi trajao više godina.
Ko je još izvan eurozone
Pored Švedske, euro u Evropskoj uniji i dalje ne koriste Danska, Mađarska, Poljska, Rumunija i Češka. Dok neke od ovih zemalja nemaju precizno definisane rokove, Danska ima trajno izuzeće od obaveze uvođenja zajedničke valute.
Bugarska je najnovija članica eurozone, a eventualni novi talas proširenja zavisiće prije svega od političkih odluka i ekonomske spremnosti država kandidata.
Iako je prerano govoriti o konkretnim datumima, činjenica da Švedska ponovo otvara pitanje eura ukazuje na promjene unutar same Evropske unije. Eurozona bi u narednim godinama mogla nastaviti da se širi, ali bez brzih i ishitrenih poteza.
