Kontroverzni plan vlade Đorđe Meloni u vezi sa zlatnim rezervama Italije uznemirava Evropsku centralnu banku. Kritičari se plaše presedana koji bi mogao da destabilizuje čitav evro-sistem.

Šta italijanska vlada namjerava da uradi sa zlatom?

Poslanici desničarske stranke „Braća Italije“ premijerke Đorđe Meloni žele da velike zlatne rezerve Italije učine „javnim vlasništvom“ i u tom smislu predlažu amandmane na Zakon o budžetu. Konkretno, željeli su da u Zakon ubace sljedeću rečenicu: „Zlatne rezerve kojima upravlja i koje drži Banka Italije pripadaju državi u ime italijanskog naroda.“

U međuvremenu je iz nacrta uklonjena riječ „država“ i sada stoji samo da zlatne rezerve „pripadaju italijanskom narodu“. U toj najnovijoj verziji ujedno se eksplicitno poziva na pravila Evropske unije koja štite nezavisnost centralne banke.

Koji su motivi italijanske vlade?

Desničarski političari u Italiji već godinama zahtijevaju da se zlatne rezerve centralne banke proglase javnom svojinom. U pozadini tog zahtjeva je činjenica da je Banka Italije formalno – privatna centralna banka. Njeni akcionari su banke i osiguravajuća društva. Sadašnja premijerka Meloni je zato još prije više od deset godina, u vrijeme kada je bila u opoziciji, upozoravala na opasnost od moguće „eksproprijacije“ nečega što pripada italijanskom narodu.

Privatni akcionari Banke Italije nemaju, međutim, nikakav pravni ili praktičan uticaj ni na monetarnu politiku, niti na to kako se koriste zlatne rezerve. Kritičari optužuju Meloni da joj je prvenstveno cilj da jedne od najvećih svjetskih zlatnih rezervi na svijetu stavi pod kontrolu države. To bi moglo da otvori put vladi da proda plemeniti metal – na primjer, da bi pokrila ogroman budžetski deficit Italije.

Zašto ECB interveniše?

U Evropskoj centralnoj banci (ECB) u Frankfurtu zvone zvona za uzbunu. U zvaničnom saopštenju izdatom početkom decembra, prvi put su pozvali italijanske vlasti da „ponovo razmotre“ nacrt zakona. To „nije trivijalna stvar“, jasno je stavila do znanja i predsjednica ECB Kristin Lagard. Na kraju krajeva, dodala je, povjerenje u stabilnost evra i u kredibilitet rezervi zavisi, između ostalog, od toga da nema nekakvog političkog miješanja.

Ove nedjelje je ECB signalizirala da smatra da je problematična i nova, revidirana formulacija zakonske inicijative. Kreatori monetarne politike u ECB i dalje ne smatraju da postoji nekakva konkretna svrha nacrta zakona, već ocjenjuju da je institucionalna nezavisnost Banke Italije ugrožena i pozivaju se na ugovore EU. Naime – u okviru Evropskog sistema centralnih banaka (ESCB), držanje i upravljanje zlatnim rezervama spada u isključivu nadležnost nacionalne centralne banke svake države-članice.

Da li je evro u opasnosti?

Ukoliko bi italijanska vlada dobila pristup rezervama centralne banke, ne samo da bi se dovela u pitanje institucionalna nezavisnost Banke Italije, već bi ta reforma vlasničke strukture italijanske centralne banke mogla da bude presedan i za druge zemlje u okviru ESCB.

Ako bi Rim zaista mogao da proda dio svojih zlatnih rezervi, na primjer da bi popunio budžetske praznine, to bi bilo svojevrsno „probijanje brane“. Pojavile bi se ogromne sumnje u stabilnost evra kod investitora na berzama – a povjerenje je najvažnija valuta na finansijskim tržištima.

Koliko zlata ima Italija?

Italijanska centralna banka posjeduje jedne od najvećih rezervi zlata na svijetu – samo SAD i Njemačka imaju više. Banka Italije drži 2.452 tone zlata. Poređenja radi: Američke Federalne rezerve drže 8.134 tone zlata, a njemačka Bundesbanka 3.350 tona.

"/>

Poslije Drugog svjetskog rata, Italiji je ostalo samo 20 tona zlata. Nacisti su, uz pomoć fašističke italijanske vlade, opljačkali većinu rezervi. Međutim, zahvaljujući visokim izvoznim viškovima u drugoj polovini 20. vijeka, devizni prihodi centralne banke dramatično su se povećali. Dio toga uložen je u zlato. Tokom godina je količina italijanskog zlata ostajala uglavnom nepromijenjena – ali je njegova vrijednost nedavno naglo porasla.

Koliko trenutno vrijedi italijansko zlato?

Italijanske zlatne rezerve trenutno vrijede oko 280 milijardi evra – što je skoro 13 odsto italijanskog bruto domaćeg proizvoda. Razlog za to je nagli rast cijena zlata.

U oktobru je taj plemeniti metal na Londonskoj berzi dostigao rekordnih 4.307 dolara po unci, nakon što je početkom godine bio na oko 2.600 dolara. Trenutno je zlato poraslo za preko 60 odsto od početka godine.

Šta se dešava sljedeće?

Prema izvještajima medija, italijanski ministar ekonomije Đankarlo Đorđeti namjerava da napiše pismo predsjednici Evropske centralne banke Lagard u kojem bi objasnio motive italijanske vlade: Rim navodno nema namjeru da potkopava nezavisnost italijanske centralne banke – radi se o „simboličnoj formulaciji“, a ne o suštinskoj promjeni zakona.

„Nijesmo zainteresovani za prodaju zlata, niti za njegovo korišćenje na bilo koji drugi način. Ovo je principijelna izjava kojom ne namjeravamo da izazivamo međunarodni skandal“, rekao je Marko Osnato, poslanik „Braće Italije“, stranke premijerke Meloni. Tek će se vidjeti da li će sve to za ECB biti dovoljno uvjerljivo.

Šta bi Italija dobila prodajom zlatnih rezervi?

To jasno pokazuje jednostavna računica: čak i ako bi Italija prodala sve svoje zlatne rezerve i prikupila oko 280 milijardi evra, vlada ne bi mogla ni da počne da rješava svoj problem s dugovima.

Državni dug Italije od preko tri biliona evra, više od deset puta je veći od te sume. Unutar Evropske unije samo Francuska ima veći apsolutni državni dug.

Koje lekcije se mogu naučiti iz istorije?

Istorija opominje: pod premijerom Tonijem Blerom i njegovim ministrom finansija Gordonom Braunom, Velika Britanija je počev od 1999. prodala skoro 400 tona zlata po prosječnoj cijeni od 275 dolara po unci. To je u budžet Britanije donijelo oko 3,5 milijardi dolara.

Bila je to ozbiljna greška, jer se zlato prodavalo po istorijski niskim cijenama. Zlatom se, naime, u to vrijeme trgovalo na najnižem nivou u prethodnih 20 godina – komentatori su to kasnije nazvali „Braunovo dno“. Propušten je značajan skok vrijednosti, jer je cijena zlata od tada porasla više od četrnaest puta. Poređenja radi – danas bi zlatne rezerve koje je prodao britanski ministar Braun vrijedile više od 50 milijardi dolara.

Izvor: DW