Na sastanku Evrogrupe održanom u Kopenhagenu 19. septembra 2025. godine, ministri finansija država eurozone zvanično su dali zeleno svjetlo projektu digitalnog eura. Ovim potezom započet je istorijski proces koji će, po prvi put, građanima i privredi eurozone omogućiti pristup zajedničkoj digitalnoj valuti pod okriljem Evropske centralne banke, ocenjuje Katarina Stančić u oktobarskom broju Makroekonomskih analiza i trendova (MAT).
Ona se u svom tekstu oslanja na članke i analize objavljene u septembarskom izdanju časopisa Finance & Development Međunarodnog monetarnog fonda (MMF).
Predstojeći zakonodavni rad i konsultacije u Evropskom parlamentu usmjereni su na usvajanje paketa direktiva koje će urediti sve aspekte funkcionisanja digitalnog eura – od tehničkog okvira, preko zaštite privatnosti, do njegove uloge u platnom sistemu. Za više od 350 miliona građana eurozone ovo je prvi konkretan signal da digitalni euro izlazi iz faze zamisli i ulazi u fazu realizacije.
“U vremenu sve brže digitalizacije novčanih tokova i finansijskih usluga, Evropska centralna banka (ECB) pokreće projekat digitalnog eura kao odgovor na duboke promjene u načinu na koji ljudi plaćaju, štede i koriste novac. Ideja digitalnog eura nije ukidanje fizičkog novca, već pružanje digitalne alternative centralnobankarskog novca, dostupne svim građanima i firmama u eurozoni”, ističe Stančić.
Uvođenjem digitalnog eura, centralna banka želi da spriječi scenario u kojem elektronska plaćanja zavise isključivo od privatnih firmi, da sačuva ulogu „sidra stabilnosti“ u monetarnom sistemu i da obezbijedi „javno rješenje“ koje bi bilo univerzalno, pouzdano i jeftinije.
“Digitalni euro je zamišljen kao javno, univerzalno i pouzdano rješenje. On bi bio direktna obaveza centralne banke u digitalnom obliku – poput digitalne gotovine – što bi građanima omogućilo siguran pristup novcu čak i u digitalnom dobu. Pri tome, digitalni euro neće biti konkurent bankama: korisnici će svoje novčanike otvarati preko postojećih banaka i platnih provajdera. Osim toga, digitalni euro bi povećao i otpornost platnog sistema. U slučaju pada bankarske mreže ili sajber-napada, ljudi bi i dalje mogli da koriste digitalni euro”, navodi se u analizi MAT-a.
Planira se i mogućnost plaćanja oflajn, bez internet konekcije, što bi bilo od ključne važnosti u vanrednim situacijama. Na kraju, digitalni euro ima i stratešku i političku dimenziju. Tržište digitalnih plaćanja unutar eurozone i dalje je fragmentisano i u velikoj mjeri zavisi od rješenja vanevropskih kompanija. Univerzalni evropski digitalni novac mogao bi da ujedini tržište, smanji troškove za privredu i ojača poziciju Evrope u odnosu na globalne finansijske i tehnološke aktere.
U centru transformacije – stejblkoini i tokenizacija
Priča o digitalnom euru ne može se razumjeti izvan šireg globalnog konteksta, ukazuje autorka analize MAT-a. Dok Evropska centralna banka razvija sopstveno rješenje, privatne inicijative i nove tehnologije već mijenjaju pravila igre u svjetskim finansijama, prenosi Biznis.rs.
“U centru ove transformacije nalaze se stejblkoini i tokenizacija – inovacije koje ubrzavaju protok kapitala i otvaraju nove mogućnosti, ali istovremeno nose ozbiljne rizike za monetarnu politiku i fiskalni suverenitet država”, objašnjava Stančić.
Stejblkoini su digitalni novčići, odnosno vrsta kriptovalute čija je vrijednost vezana za neku tradicionalnu valutu, najčešće za američki dolar. Oni funkcionišu preko blokčejn tehnologije, dok stabilnost kursa obezbjeđuju realnom imovinom u pozadini, poput američkih državnih obveznica ili bankarskih depozita.
Za razliku od bitkoina, koji je ostao pretežno špekulativna investicija, stejblkoini se sve češće koriste i kao sredstvo plaćanja, naročito u zemljama pogođenim inflacijom, slabim bankarskim sistemima ili nedostatkom pristupa stranim valutama, poput Argentine, Turske ili Venecuele.
Najpoznatiji stejblkoini su Tether (USDT) i USD Coin (USDC), koji su vezani za američki dolar i drže u rezervi imovinu poput američkih državnih obveznica.
Pored stejblkoina, sve veću pažnju privlači i tokenizacija – proces pretvaranja finansijske ili stvarne imovine, poput akcija, obveznica ili nekretnina, u digitalne tokene na specijalizovanim platformama. Kako ukazuje Stančić, ovaj proces obećava brže i transparentnije trgovanje, smanjenje troškova i manje posrednika, čime se finansijska tržišta mogu učiniti efikasnijim.
Istovremeno, tokenizacija otvara vrata i novim bezbjednosnim rizicima, od sajber napada do prelivanja kapitala van domašaja nacionalne regulative, a potencijalno može ugroziti i globalnu finansijsku stabilnost ako različiti sistemi nastave da se razvijaju neusklađeno. Tokenizacija se već primjenjuje na ETF fondove, nekretnine, pa čak i poljoprivrednu imovinu, što pokazuje njen prodor i u realni sektor.
Nov način upravljanja novcem, uz stare rizike
Iako je svjetski finansijski sistem nakon krize 2008. godine regulatorno ojačan, posljednja decenija donijela je tehnološke promjene koje su iz temelja preoblikovale način na koji se upravlja novcem, kreditima i likvidnošću.
“Pojavili su se novi akteri, transakcije su postale brže, u igru je ušla vještačka inteligencija – ali fundamentalni rizici nisu nestali, već su se samo preselili van tradicionalnog bankarskog sistema. Nekada su banke bile stubovi likvidnosti, a danas tu ulogu sve više preuzimaju nefinansijske institucije: investicioni fondovi, ETF-ovi, fintech kompanije i tehnološke platforme”, ocenjuje Stančić.
Ipak, prema njenom mišljenju, najveći rizik ne leži u samim tehnologijama, već u tome što pravila nisu evoluirala zajedno sa finansijama.
“U osnovi, imamo novi sistem, ali i dalje stare regulative, a to je recept za novu krizu. Uz sve to, javlja se i dodatna dilema: kako obezbijediti da digitalni novac štiti privatnost građana, a da se istovremeno spriječe zloupotrebe u kriminalne svrhe”, navodi se u analizi.
