Inflacija, geopolitičke tenzije i poremećaji u trgovini oblikuju strategije kompanija, dok sve više raste značaj vještačke inteligencije u poslovanju, pokazuje „Chamber Pulse 2025“ – ekonomski izvještaj Međunarodne trgovinske komore (ICC) i Svjetske federacije komora (WCF).
Ovaj dokument predstavljen je na 14. Svjetskom kongresu komora u Melburnu, a zasnovan na istraživanju koje je obuhvatilo 230 privrednih komora iz 110 zemalja, koje zajedno predstavljaju oko 90 odsto svjetskog BDP-a. U istraživanju je učestvovala i Privredna komora Srbije.
Kako je navedeno, komore imaju pozitivan stav o poslovnom okruženju, iako postoje značajne regionalne razlike. Među anketiranim komorama, 39 odsto smatra poslovno okruženje prihvatljivim, 36 odsto ga smatra dobrim, a 14 odsto ga ocjenjuje kao veoma dobro ili odlično.
Međutim, percepcije se mogu značajno razlikovati unutar regiona, posebno u Latinskoj Americi, na Karibima i podsaharskoj Africi, navedeno je. Negativni stavovi su posebno rasprostranjeni u komorama koje se nalaze u nestabilnim državama ili teritorijama kao što su Haiti, Bolivija, Palestina i Avganistan.
U poređenju sa izdanjem iz 2024. godine, percepcija poslovnog okruženja je polarizovanija, ocjenjuje se u „Chamber Pulse 2025“. Globalno, tri najveća ograničenja poslovnog okruženja su geopolitičke tenzije, inflacija i carine – svaku od njih navodi više od polovine svih anketiranih komora. Regionalno, zabrinutost varira.
U Sjevernoj Americi (Sjedinjene Američke Države i Kanada) carine su primarni problem, a zatim slijede inflacija i nedostatak kvalifikovane radne snage. Na Bliskom istoku i u Sjevernoj Africi, pored geopolitičkih tenzija kompanije se suočavaju sa finansijskim ograničenjima i slabom stranom potražnjom. Južnoazijske komore ističu oporezivanje, carine i geopolitičku nestabilnost kao ključne izazove.
Nedostatak radne snage je posebno izražen u Istočnoj Aziji i Pacifiku, Evropi i Centralnoj Aziji, kao i u Sjevernoj Americi. U Latinskoj Americi i na Karibima nesigurnost ostaje dominantna briga, a zatim slijede nestabilna domaća politika i inflacija. Pristupačno finansiranje je glavna prepreka i na Bliskom istoku, u Sjevernoj i podsaharskoj Africi.
Kada je riječ o trgovinskom okruženju, prema mišljenju većine komora ono opterećuje kompanije – negativno utiče na njih u više od polovine ispitanih zemalja. Ovo se posebno ističe u Istočnoj Aziji i Pacifiku, Evropi i Centralnoj Aziji i Sjevernoj Americi. Trgovinsko okruženje je pozitivno samo u nekoliko zemalja, uglavnom na Bliskom istoku, Sjevernoj i podsaharskoj Africi.
Neizvjesnost je trenutno najznačajnija briga kompanija u vezi sa trgovinom, koju je navelo 74 odsto komora, u poređenju sa 60 odsto anketiranih komora koje ukazuju na promjene tarifa. Ovaj osjećaj je najjači u Evropi i Centralnoj Aziji, Istočnoj Aziji i Pacifiku, Južnoj Aziji i Latinskoj Americi.
U Južnoj Aziji i podsaharskoj Africi kompanije su takođe negativno pogođene trgovinskim ograničenjima i fluktuacijama valuta. Sjevernoameričke kompanije pomno prate trgovinske sporazume i ponovne pregovore o njima, što odražava strateški fokus na promjene u politikama.
U izvještaju se ističe da se kompanije spremaju za promjenu dinamike trgovine. Usred rastuće globalne neizvjesnosti, zabrinutost zbog eskalacije trgovinskih tenzija i povećanog protekcionizma posebno je izražena u Istočnoj Aziji i Pacifiku, kao i u Latinskoj Americi i Karibima, gdje 75 odsto i 73 odsto komora izražava ozbiljnu zabrinutost.
Nasuprot tome, komore na Bliskom istoku i u Sjevernoj Africi su optimističnije, sa 60 odsto onih koje očekuju stabilizaciju trgovinskih uslova. Usred ove neizvjesnosti komore, posebno širom Azije i Evrope, očekuju razvoj regionalne trgovine, dok njihove sjevernoameričke kolege očekuju ubrzanje rekonfiguracije lanca snabdijevanja.
U jeku povećanih trgovinskih tenzija preduzeća prilagođavaju svoje strategije. Umjesto premeštanja poslovanja, većina se odlučuje za diverzifikaciju tržišta, prebacivanje povećanih troškova na potrošače ili apsorbovanje tih troškova kako bi ostala konkurentna.
Prema komorama, diverzifikacija klijenata i dobavljača se uglavnom dešava na regionalnom nivou, pri čemu se Istočna Azija i Pacifik odvajaju od Sjeverne Amerike i podstiču trgovinske saveze drugdje u Aziji (na primjer, sa Udruženjem zemalja jugoistočne Azije, Indijom i Kinom) kako bi diverzifikovali izvoz ili uvoz.
Evropska i centralnoazijska preduzeća diverzifikuju svoju trgovinu unutar Evrope i širom Azije (na primjer, Indija, Kina). Preduzeća u Latinskoj Americi i Karibima usmjeravaju svoje napore na Ameriku izvan Sjedinjenih Država (na primjer, Kanada, Meksiko i Čile) i jačaju trgovinske veze sa Kinom i Evropskom unijom (na primjer, Španija, Njemačka).
Na Bliskom istoku i u Sjevernoj Africi, preduzeća sve više razmatraju afričke i evropske zemlje kao ključne za diverzifikaciju tržišta. Kanada i Evropska unija ističu se kao ključne alternative za preduzeća u Sjevernoj Americi koja žele da diverzifikuju trgovinu.
Inflacija je i dalje prisutna. Privredne komore su potvrdile da su cijene porasle u više od 90 odsto zemalja. Cijene su značajno porasle u 39 odsto zemalja u podsaharskoj Africi, Sjevernoj Americi, na Bliskom istoku i u Sjevernoj Africi. Prema privrednim komorama, cijene su pale samo u tri ekonomije (Avganistan, Hong Kong i Švedska), od 110 zemalja i teritorija predstavljenih u ovom istraživanju.
Komore izvještavaju o generalno optimističnim ili opreznim poslovnim izgledima i očekuju rast cijena u većini regiona. U 50 odsto zemalja predstavljenih u ovom istraživanju komore su optimistične u pogledu budućih poslovnih uslova, dok u 35 odsto zemalja komore očekuju da će uslovi ostati nepromijenjeni.
Neutralna očekivanja su najizraženija u Sjevernoj Americi i Južnoj Aziji, što vjerovatno odražava pristup „sačekaj i vidi“ zbog tekućih trgovinskih neizvjesnosti. Nasuprot tome, izgledi su pesimističniji u Latinskoj Americi, na Karibima i u Istočnoj Aziji i Pacifiku, gdje preko 25 odsto zemalja očekuje pad poslovne aktivnosti. Izdvajaju se Bliski istok i Sjeverna Afrika, gdje su preduzeća najoptimističnija.
Stavovi prema vještačkoj inteligenciji (AI) su sve pozitivniji, ali usvajanje ostaje neujednačeno u različitim sektorima. U 80 odsto zemalja predstavljenih u ovom istraživanju, privredne komore vide AI kao pozitivnu silu.
U poređenju sa 2024. godinom, upotreba AI je blago porasla, ali i dalje je koncentrisana u visoko inovativnim sektorima. Primjetno je da je udeo ispitanika koji izvještavaju da je AI široko rasprostranjena u industrijama porastao sa 16 odsto na 22 odsto.
Azija preuzima vodeću poziciju u usvajanju i spremnosti za vještačku inteligenciju. Prema podacima komora, sjevernoamerička preduzeća pokazuju umjerenu spremnost. Najviši nivoi spremnosti su prisutni u Južnoj Aziji i Istočnoj Aziji i Pacifiku, gdje značajan dio komora (blizu 20 odsto) kaže da su preduzeća veoma spremna za vještačku inteligenciju. Nasuprot tome, u polovini zemalja podsaharske Afrike i 35 odsto komora u Latinskoj Americi i na Karibima zaostaje se u pogledu spremnosti za vještačku inteligenciju, prenosi biznis.rs.
Nedostatak stručnosti, zabrinutost zbog podataka i nepripremljenost podataka kompanija su glavne prepreke za usvajanje vještačke inteligencije.
U većini regiona – osim Bliskog istoka i Sjeverne Afrike i Istočne Azije i Pacifika – komore izvještavaju o nedostatku internih resursa i stručnosti u oblasti vještačke inteligencije. U Istočnoj Aziji i Pacifiku, 70 odsto komora navodi bezbjednost podataka i privatnost kao glavne probleme. U međuvremenu, u zemljama sa nižim srednjim prihodima u Južnoj Aziji, mnoge komore kažu da poslovni podaci još uvijek nijesu spremni za integraciju vještačke inteligencije.
