- Plasmani MFI rapidno rastu, efektivne kamate im i dalje preko 20 odsto
- Najčešći korisnici ovih kredita su domaćinstva sa nižim i neredovnim prihodima, gdje mnogi ulaze u spiralu refinansiranja – novi kredit uzimaju da zatvore stari – upozorava finansijski konsultant Stevan Gajević
- CBCG mjesec dana bez komentara
Bruto krediti mikrokreditnih finansijskih institucija (MFI) u Crnoj Gori na kraju juna 2025. godine iznosili su 127,56 miliona eura, što je rast od 26,97 odsto u odnosu na isti mjesec prethodne godine i 2,47 odsto više nego u maju, pokazuju podaci Centralne banke Crne Gore (CBCG).
Ukupna bilansna suma MFI dostigla je 128,64 miliona eura i bilježi godišnji rast od 28,11 odsto. Prosječna ponderisana nominalna kamatna stopa na ukupno odobrene kredite MFI u junu iznosila je 18,64 odsto, dok je efektivna bila 20,73 odsto. Obje stope su smanjene u odnosu na isti period lani, ali i dalje višestruko nadmašuju bankarske kamate. Kod banaka je, na primjer, prosječna nominalna kamatna stopa na ukupno odobrene kredite u junu iznosila 5,78 odsto, a efektivna 6,31 odsto.
Finansijski konsultant Stevan Gajević objašnjava da je snažan rast plasmana MFI rezultat kombinacije strožih kriterijuma banaka i rastuće potrebe građana i mikropreduzetnika za brzim i dostupnim finansiranjem.
„Banke su dodatno pooštrile kriterijume, oslanjajući se na standardizovane modele procjene rizika, dok MFI nude fleksibilnije procedure i gotovinu gotovo odmah. U ekonomiji Crne Gore dominira mikropreduzetništvo i djelimično rad u sivoj zoni, što je prirodno okruženje za rast MFI plasmana“, kazao je Gajević.
Najčešći korisnici ovih kredita su domaćinstva sa nižim i neredovnim prihodima, sezonski radnici u turizmu i građevinarstvu, ali i samostalna zanimanja koja banke ne prepoznaju kao dovoljno stabilna.
„Za mnoge od njih ključna je brzina i jednostavnost dobijanja kredita, a ne cijena novca“, istakao je Gajević.
On upozorava da visoke efektivne kamatne stope, koje nerijetko prelaze i 25 odsto, značajno opterećuju kućne budžete i nose rizik prezaduženosti.
„Mnogi korisnici ulaze u spiralu refinansiranja – novi kredit uzimaju da zatvore stari. To može imati ozbiljne socijalne posljedice, jer pogađa najranjivije slojeve stanovništva“, ocijenio je on.
Rast MFI kredita, prema njegovom mišljenju, istovremeno je i indikator slabosti bankarskog sektora.
„Banke ostvaruju rekordne profite zahvaljujući rastu potrošnje i zarada, dok zanemaruju mikroklijente. Umjesto da kanališu jeftin kapital u razvoj malih biznisa i preduzetništva, prostor popunjavaju MFI“, rekao je Gajević.
On zaključuje da Crna Gora, iako dio eurozone, ima najviše kamatne stope u toj monetarnoj uniji i istovremeno slabo dostupan kapital za mikro i mala preduzeća.
„Bez razvoja investicionog bankarstva i aktivnije uloge CBCG teško ćemo izaći iz perioda u kojem se nalazimo“, poručio je Gajević.
- Iz CBCG ni nakon mjesec dana nijesu dostavili odgovore na pitanja u vezi ove teme – između ostalog, postoji li rizik da mikrokreditne finansijske institucije postaju supstitut za banke, posebno u socijalno osjetljivim segmentima, bez jednakog nivoa regulatorne kontrole kakav važi za banke. Takođe, ostaje nejasno da li CBCG planira dodatne mjere ili analize usmjerene na transparentnost uslova kreditiranja, zaštitu potrošača i sprječavanje potencijalnog prekomjernog zaduživanja ranjivih kategorija stanovništva kod MFI.
