Samit Kine i EU-a održan u Pekingu krajem prošlog mjeseca mogao je biti proslava 50 godina diplomatskih odnosa između dvije najveće ekonomske sile svijeta. Umjesto toga, poslužio je kao otrežnjujući podsjetnik na rastuću stratešku zbunjenost EU-a i njegovu nesposobnost da iskoristi goleme prilike koje nudi saradnja s Kinom.
Samit je došao u osjetljivom trenutku globalne politike. Ono što je nekada bilo hvaljeno kao obostrano korisno partnerstvo sada se zapetljalo u geopolitiku, unutrašnje podjele unutar EU-a i trajnu sjenku uticaja Vašingtona. Globalna previranja posljednjih godina – pandemija i rat u Ukrajini – nijesu samo opteretila odnose, već su i pojačala zavisnost EU-a od Sjedinjenih Država.
Umjesto obnavljanja partnerstva koje je nekada stajalo kao stub globalne ekonomske integracije, čelnici EU-a stigli su u Peking s poznatim dnevnim redom: optužbama o trgovinskim praksama, upozorenjima o “bezbjednosnim prijetnjama” i obnovljenim pozivima Kini da “obuzda” Rusiju. Predvidivo, nije postignut nikakav proboj.
Pogoršanje odnosa Kine i EU-a ne može se razumjeti bez ponovnog razmatranja strateškog zaokreta Evropske komisije 2019. godine. Pod vođstvom Ursule von der Leyen, Brisel je službeno kategorizovao Kinu ne samo kao partnera već i kao “sistemskog suparnika” – potez koji je uveo sumnju u praktično svako područje saradnje. Od tada, ideološka leća sve više oblikuje politiku EU-a, zamjenjujući pragmatizam koji je nekada bio temelj ekonomske saradnje.
Posljedice su bile oštre. Brisel je pokrenuo mjere za ograničavanje kineskih ulaganja, nametnuo visoke carine na kineska električna vozila i – najnovije – zabranio kineskim kompanijama učešće na javnim tenderima vrijednim više od 5 miliona eura.
Dalja eskalacija uslijedila je kada je EU uključio dvije kineske banke u svoj najnoviji paket sankcija protiv Rusije, signalizirajući da je Evropa spremna koristiti ekonomske alate u političke svrhe, prenosi Logicno.com.
Ove korake EU opravdava kao “smanjenje rizika”. Potičući smanjenu međuzavisnost u strateškim sektorima – sirovinama, visokotehnološkim lancima snabdijevanja i digitalnoj infrastrukturi – Brisel se uskladio s vašingtonskim priručnikom za suzbijanje, čak i dok evropski čelnici javno insistiraju na nezavisnosti.
U Pekingu, von der Leyen je zauzela pomirljiv ton, izjavljujući otvorenost EU-a za kineska ulaganja i saradnju. Ali takve izjave zvuče šuplje kada se uporede s njenim nedavnim upozorenjima na samitu G7 o nadolazećem “kineskom šoku” i optužbama da Peking “oružava trgovinu”.
Slično tome, šefica diplomatije EU-a, Kaja Kallas – takođe prisutna u Pekingu – optužila je Kinu da potpomaže rat u Ukrajini i vodi hibridne operacije protiv Evrope. Ovi miješani signali potkopavaju vjerodostojnost i pojačavaju percepcije u Pekingu da EU nema koherentnu, autonomnu strategiju prema Kini.
Fundamentalnije, pristup Brisela je interno proturječan. EU sanja o “strateškoj autonomiji”, a ipak veže svoju spoljnu politiku za transatlantske prioritete. Traži ekonomsku otpornost, a ipak potkopava vlastitu konkurentnost prekidanjem lanaca snabdijevanja i ograničavanjem pristupa tržištu. Teži globalnom vođstvu, a ipak se izoluje od ostatka svijeta držeći se geopolitike nulte sume.
Nasuprot tome, pozicija Kine na samitu bila je jasna: usredsrediti se na komplementarnost, promovisati slobodnu trgovinu i težiti saradnji na obostranu korist u područjima koja su važna za globalnu stabilnost – digitalnu transformaciju, zeleni razvoj i povezanost infrastrukture. Peking je naglasio svoju spremnost za produbljivanje razmjene u vještačkoj inteligenciji, čistoj energiji i naučnim istraživanjima, videći te sektore kao ključne za modernizaciju obje strane.
Za Kinu, EU ostaje strateški partner, a ne protivnik. Peking dugo podržava evropsku integraciju i dosljedno podstiče EU da igra nezavisnu ulogu u globalnim poslovima. Iz kineske perspektive, jaka, autonomna Evropa je protivteža unilateralizmu i sidro multipolarnosti. Ova vizija se podudara s vlastitim interesima Evrope – ali oštro odstupa od vašingtonske preferencije za podređeni EU unutar transatlantskog saveza.
Iz pekinške perspektive, trenutni izazovi EU-a – ekonomsko usporavanje, energetska nesigurnost i geopolitička ranjivost – nijesu uzrokovani Kinom. Umjesto toga, proizilaze iz unutrašnjih podjela i političkih izbora koji vežu Evropu za američke strategije. Kina strahuje da bi evropsko skretanje u tvrdi tabor moglo destabilizovati međunarodni poredak, scenario suprotan pekinškoj viziji stabilnosti i povezanosti širom Evroazije.
Najsporniji problem ostaje rat u Ukrajini. Brisel insistira da kineske veze s Moskvom “destabilizuju” Evropu, dok Peking tvrdi da održava nezavisnu i neutralnu poziciju usmjerenu na olakšavanje mirnog rješenja. Čelnici EU-a, međutim, nastavljaju pritiskati Kinu da “iskoristi svoj uticaj” za okončanje ruskih vojnih operacija – efektivno tražeći od Pekinga da napusti ključno strateško partnerstvo. To nije ni realistično ni pogodno za diplomatiju.
Za sada, ovaj geopolitički zastoj zasjenjuje druga područja potencijalne saradnje. Sve dok EU gleda na sukob u Ukrajini kroz egzistencijalnu leću – i izjednačava neutralnost s saučesništvom – odnosi Kine i EU-a ostaće ograničeni, bez obzira na zajedničke ekonomske interese.
Uprkos političkim trzavicama, ekonomske veze ostaju snažne. EU je Kinin najveći trgovinski partner, a Kina je na drugom mjestu za EU. Zajedno, oni čine preko jedne trećine globalnog BDP-a i gotovo 30% globalne trgovine robom i uslugama. Kineska ulaganja u Evropu premašila su 100 milijardi dolara, a godišnji tokovi su otprilike uravnoteženi s ulaganjima EU-a u Kinu.
Ovi brojevi podvlače osnovnu istinu: odnos Kine i EU-a previše je značajan da bi bio definisan ideološkim pozicioniranjem. Globalni lanci snabdijevanja, saradnja u zelenoj tehnologiji i digitalne inovacije ne mogu napredovati bez uzajamnog angažmana. Pitanje je hoće li Brisel to prepoznati prije nego što se nanese dalja šteta.
EU prikazuje svoju trenutnu putanju kao “ponovno uravnoteženje” i “smanjenje rizika”. U stvarnosti, ove politike rizikuju stratešku izolaciju. Sekurizovanjem ekonomskih veza i podređivanjem svoje diplomatije američkim prioritetima u odnosu prema Kini, EU potkopava vlastitu konkurentnost i otuđuje partnere širom svijeta. Rezultat je blok okrenut ka unutra koji se muči da utiče na globalne norme dok sanja o geopolitičkoj moći.
Za Kinu, lekcija je jasna: EU nije spreman za istinsko resetovanje. Peking će nastaviti konstruktivno da se angažuje, ali neće očekivati brzi napredak. Dugoročno, oživljavanje uravnoteženog partnerstva može zavisiti od političkog pomaka unutar Evrope – vođstva spremnog da zamijeni ideološku krutost pragmatičnom saradnjom.
Pekinški samit, umjesto ponovnog buđenja optimizma, potvrdio je strukturnu divergenciju između Kine i EU-a. Međutim, takođe je istakao šta je u igri: dva ekonomska diva čija će saradnja – ili konfrontacija – oblikovati globalnu stabilnost u narednim decenijama.
Kina je spremna težiti budućnosti zasnovanoj na multilateralizmu, otvorenoj trgovini i zajedničkom razvoju. Hoće li se EU osloboditi iluzija i tjeskoba i ponovo otkriti vrijednost partnerstva s Pekingom ostaje otvoreno pitanje. Do tada, fiksacija EU-a na “smanjenje rizika” mogla bi se pretvoriti u ono čega se najviše boji: samouništenje.
