Izvršni direktori nekih od najvećih evropskih kompanija, uključujući Airbus i BNP Paribas, pozvali su Evropsku komisiju da zaustavi sprovođenje istorijskog Zakona o vještačkoj inteligenciji (AI Act), čija bi ključna pravila trebalo da stupe na snagu u avgustu.
U otvorenom pismu upućenom predsjednici Komisije Ursuli fon der Lajen, čelnici 44 vodeće evropske kompanije zatražili su dvogodišnje odlaganje primjene zakona, upozorivši da nejasne i preklapajuće regulative ugrožavaju konkurentnost evropske privrede u globalnoj trci za razvoj vještačke inteligencije.
Kompleksna pravila EU ugrožavaju evropske AI ambicije, jer ne samo da sprječavaju razvoj domaćih tehnoloških lidera, nego otežavaju i svim industrijama širu primjenu AI-ja potrebnu za globalnu konkurentnost – navodi se u pismu koje su, uz Airbus i BNP Paribas, potpisali i izvršni direktori francuskog Carrefoura i holandske zdravstvene grupe Philips.
Zakon o vještačkoj inteligenciji, koji se smatra najstrožim pravnim okvirom za regulaciju brzorastuće AI industrije u svijetu, već mjesecima izaziva burne reakcije. Osim američke vlade i velikih tehnoloških kompanija, sve veći pritisak na Brisel dolazi i od evropskih industrijskih aktera koji strahuju da bi pretjerana regulacija mogla ugušiti inovacije i investicije.
Posljednje lobiranje intenzivirano je uoči ključnog sastanka evropskih zvaničnika sa predstavnicima američkih tehnoloških giganata, na kojem se raspravljalo o ublaženim verzijama zakonskog teksta. U fokusu je tzv. „kodeks prakse“, dokument koji bi trebalo da pruži smjernice kompanijama za usklađivanje sa novim pravilima, naročito kada je riječ o moćnim AI modelima poput Googleovog Geminija, Metine LlaME ili OpenAI-jevog GPT-4.
Odložena odluka
Iako je objava kodeksa prvobitno bila planirana za maj, Komisija je objavila da će njegovo donošenje biti odloženo te da se razmatraju ublažene verzije pojedinih članova zakona. Povjerenica za digitalne tehnologije Henna Virkunen potvrdila je da Brisel dovršava kodeks prije avgusta, kako bi se industriji i malim i srednjim preduzećima olakšala prilagođavanja.
Unutar Komisije i među državama članicama već se nezvanično razgovara o pojednostavljivanju rasporeda za sprovođenje. Iako je zakon formalno stupio na snagu u avgustu prošle godine, većina njegovih ključnih odredbi stupa na snagu postepeno u narednim godinama.
Riječ je o klasičnom slučaju regulatornog aktivizma koji ne uzima u obzir najvažniju stvar za industriju – pravnu sigurnost – izjavio je Patrik Van Ek, suvodič globalne prakse za sajber bezbjednost i privatnost u advokatskoj kući Cooley.
Otvoreno pismo, koje je koordinirala inicijativa EU AI Champions, a koja okuplja 110 kompanija iz različitih sektora, tvrdi da bi odlaganje poslalo „snažnu poruku inovatorima i investitorima širom svijeta da je Evropa ozbiljna u namjeri pojednostavljenja regulative i jačanja konkurentnosti“.
Nezadovoljstvo izražavaju i evropski AI startapovi te fondovi rizičnog kapitala koji ih finansiraju. Više od 30 osnivača i investitora potpisalo je posebno pismo u kojem AI zakon nazivaju „ubrzanom tempiranom bombom“. Posebno zabrinjavaju nejasnoće oko toga kako će se regulisati modeli opšte namjene, poput onih zasnovanih na velikim jezičkim modelima, s obzirom na rizik od fragmentacije među državama članicama. Takav regulatorni mozaik, strahuju preduzetnici, lakše će savladavati velike američke tehnološke kompanije nego manji lokalni akteri.
Mnoge evropske kompanije strahuju da bi novi zakon mogao u istoj mjeri opteretiti korisnike AI alata i njihove proizvođače, naročito u osjetljivim pitanjima poput autorskih prava, što bi dodatno otežalo digitalnu tranziciju manjih preduzeća. Dodatna neizvjesnost oko nacionalnih mehanizama za sprovođenje mogla bi obeshrabriti korišćenje AI-ja, čime bi evropska preduzeća mogla zaostati za konkurencijom iz SAD-a ili Kine.
Evropska komisija je istakla da ostaje „potpuno posvećena glavnim ciljevima AI Akta – uspostavljanju usklađenih pravila zasnovanih na procjeni rizika i osiguravanju bezbjednosti AI sistema na jedinstvenom tržištu“. Međutim, Komisija je takođe potvrdila da radi na pojednostavljivanju digitalnih pravila, te da su „sve opcije još uvijek otvorene za razmatranje“.
