Sporovi između Indije i Pakistana traju decenijama, ali nova eskalacija – posebno oko Kašmira – mogla bi da ima nesagledive posljedice po globalnu ekonomiju. Riječ je o dvjema nuklearnim silama sa ključnim ulogama u kineskoj Inicijativi Pojas i put, globalnoj proizvodnji i snabdijevanju, IT sektoru i trgovinskim tokovima.
Šta bi oružani sukob dviju azijskih sila značio za ostatak svijeta i kakva bi bila ekonomska cijena?
Na indijsko-pakistanskoj granici uvijek tinja, ali ako bi ovaj tinjajući sukob eskalirao u otvoreni rat, svijet bi osjetio posljedice – i to ne samo geopolitičke, već i duboko ekonomske. Prvi efekat bio bi haos na tržištima, od berzi u Aziji do onih u Frankfurtu i Njujorku. Ipak, pravi udar uslijedio bi tek kada se prekinu lanci snabdijevanja i stanu investicije.
Indija se profiliše kao „prijatelj svijeta“ i želi da preuzme investicije američkih firmi koje se sele iz Kine, Vijetnama, Bangladeša ili Kambodže. Da li je zemlja koja je u ratu sa susjedom sposobna za to?
IT, lijekovi, tekstil – gdje će se zatresti svijet?
Indija je danas mnogo više od zemlje bolivudske kinematografije i začina. Ona je globalni centar za IT outsourcing, generičke lijekove, tekstil, a sve više i za hardver – Apple je, primjerice, već prebacio dio proizvodnje iPhone-a u Indiju koja je postala ono što je Kina bila prije 15 godina. Svaki ozbiljan investitor već ima planove za širenje kapaciteta u Indiji. Rat bi to momentalno zaustavio.
Pakistanska uloga je drugačija, više geostrateška nego industrijska. Kroz ovu zemlju prolazi ekonomski koridor Kina-Pakistan (CPEC), ključni dio kineske Inicijative „Pojas i put“ koji spaja kinesku Autonomnu pokrajinu Sinđang-Ujgursku sa lukom Gvadar na obali Arabijskog mora. Sukob bi taj koridor učinio neupotrebljivim, a time i ozbiljno uzdrmao kineske infrastrukturne ambicije.
Kina je u složenoj poziciji: Pakistan joj je saveznik i dugogodišnji partner, ali Indija je veliko tržište sa kojim Peking želi da razvija trgovinu. Sukob bi primorao Kinu da bira između lojalnosti i ekonomskog interesa.
„Pojas i put bi pretrpio ozbiljan udarac, naročito u regionima gdje se projekti već suočavaju sa kašnjenjima i otporom lokalnog stanovništva“, ocjenjuje dr Ling Vei, istraživač sa pekinškog Cinghua univerziteta.
Evropa i Crna Gora: Daleko, ali ne i nebitno
Iako je na prvi pogled daleko, posljedice rata bi se osjetile i u Evropi. Prije svega kroz poskupljenje sirovina – posebno nafte i metala, ali i lijekova i elektronike. Indija i Pakistan su ključne karike u globalnom lancu generičkih lijekova, IT usluga i tekstila.
Evropa bi bila primorana da uvozi lijekove iz skupljih izvora, a poskupljenja u IT sektoru bi pogodila i domaće softverske kompanije koje koriste indijski outsourcing. Za Crnu Goru i Balkan, kriza bi bila izazov, ali i prilika. Dio stranih firmi koje traže stabilnije destinacije mogao bi se okrenuti ka regionu. Ako uspijemo da se pozicioniramo kao nearshoring destinacija – neutralna, stabilna, sa povoljnim uslovima – mogli bismo privući značajne investicije.
I Indija i Pakistan posjeduju nuklearno oružje. I dok se analitičari slažu da je potpuna nuklearna eskalacija malo vjerovatna, sama mogućnost destabilizuje globalne procese.
„Dovoljno je da dođe do razmjene nekoliko nuklearnih bojevih glava da imamo scenario koji podsjeća na nuklearnu zimu – pad temperature, poremećaj u poljoprivredi, glad u pojedinim regijama“, upozorava klimatolog Alan Robok sa Rutgers univerziteta, koji je godinama proučavao posljedice ograničenog nuklearnog sukoba upravo između ove dvije zemlje.
