Hrvatska, sa prošlogodišnjim izvozom hrane u vrijednosti od 803 eura po stanovniku, nalazi se pri dnu ljestvice evropskih zemalja, dok je kod evropskog lidera – Holandije – ta vrijednost čak 7,6 puta veća, istaknuto je u analizi koju je objavio Ekonomski institut Zagreb (EIZ).

U komentaru EIZ-a pod nazivom „Evropski izvoznici hrane: gdje je Hrvatska?“, koji potpisuje Goran Buturac, uvodno se navodi da Hrvatska od 1. jula 2013. godine, kada je postala punopravna članica Evropske unije, primjenjuje zajedničku trgovinsku politiku EU.

Unija u posljednje dvije decenije bilježi kontinuirani rast trgovine hranom – od 2005. do 2024. godine izvoz hrane je prosječno rastao 5,7% godišnje, a uvoz 5,4%. Od 2010. izvoz hrane iz EU je veći od uvoza, a trgovinski suficit se postepeno povećava – izvoz hrane je 2024. godine iznosio 585,4 milijarde eura, uz suficit od 21,9 milijardi eura.

Od evropskih zemalja, najveći izvoznik hrane u apsolutnim brojkama je trenutno Holandija, sa izvozom od impresivnih 109,7 milijardi eura prošle godine. Slijede Njemačka (80,6 milijardi), Španija (66,5 milijardi), Francuska (57,5 milijardi) i Italija (52,5 milijardi eura).

Kada se izvoz hrane u EU podijeli po broju stanovnika, Holandija je 2024. godine izvezla poljoprivredno-prehrambenih proizvoda u vrijednosti od 6.121 eura po stanovniku, Danska 3.470 eura, Belgija 3.352 eura, a Irska 2.778 eura.

U analizi se navodi da se rezultati Holandije mogu zahvaliti dobroj strategiji razvoja, kvalifikovanoj radnoj snazi, stepenu ekonomskog razvoja, organizaciji, dostupnosti prirodnih resursa i primjeni naprednih tehnoloških rješenja.

Još 1990-ih godina Holandija je pokrenula digitalizaciju poljoprivrede sa sloganom „dva puta više hrane uz duplo manje sredstava“. Danas, zahvaljujući traktorima bez vozača, dronovima, pametnim staklenicima i drugim tehnološkim dostignućima, ona ima jednu od najrazvijenijih poljoprivrednih proizvodnji na svijetu. Buturac primjećuje da se na vrhu liste zemalja EU prema izvozu hrane po stanovniku nalaze i manje ekonomije kao što su Belgija, Danska i Irska.

– To je očekivano, jer su manje zemlje više orijentisane na međunarodnu trgovinu. One se specijalizuju u proizvodnim nišama gdje imaju komparativne prednosti i izvoze ih, dok uvoze proizvode u kojima nemaju prednost – navodi Buturac.

Hrvatska se, kada se gleda izvoz hrane po stanovniku, nalazi pri dnu liste evropskih zemalja, sa 803 eura po stanovniku. Tako Nizozemska izvozi 7,6 puta više po stanovniku, Danska 4,3 puta, Belgija 4,2, a Irska 3,5 puta više.

– Hrvatska znatno zaostaje za agrarno najrazvijenijim zemljama Evrope. Uprkos bogatim prirodnim resursima i tradiciji proizvodnje hrane, Hrvatska troši mnogo više hrane nego što je proizvodi – stoji u analizi.

Kao rezultat, vanjskotrgovinska bilanca Hrvatske u razmjeni hranom je negativna i pogoršava se: 2005. godine deficit je bio 545 miliona eura, a 2024. dostigao je 2,1 milijardu eura.

– Uzroke ovakvih nepovoljnih kretanja treba tražiti u nedostatku proizvodnje i posljedično – izvoza. Prema pokazateljima, Hrvatska se pretvorila u potrošačko društvo, zapostavljajući vlastitu proizvodnju hrane – upozorava Buturac.

On takođe ukazuje na poražavajuće dugoročne trendove u osnovnoj poljoprivrednoj proizvodnji: prema podacima Državnog zavoda za statistiku, od 1990. do 2024. proizvodnja goveda je pala sa 830.000 na 422.000 grla, svinja sa 1,57 miliona na 873.000, ovaca sa 751.000 na 553.000, a živine sa 17,1 milion na 11,3 miliona, prenosi seebiz.