Vještačka inteligencija (AI) je tu. Sve više i brže prožima razne aspekte društva i poslovanja, pa tako i zdravstveni segment. Stručnjaci kažu da postaje bitna karika u pružanju i optimizovanju usluga koje se odnose na mentalno zdravlje, ali je ironija to što upravo upotreba AI-ja na radnom mjestu nekada ne utiče tako dobro na zaposlene kako se možda očekivalo.

Četbotovi i algoritmi za mašinsko učenje pomažu u terapijskim intervencijama i šire istraživanja o mentalnom zdravlju, a pitanja privatnosti, bezbjednosti podataka i potencijalnih pristrasnosti unutar sistema vještačke inteligencije prate usvajanje tih tehnologija. Međutim, iako AI ima potencijal da transformiše način na koji živimo i radimo, postoje neki neizbježni nedostaci.

Kako se sve više oslanjamo na AI tehnologiju, raste zabrinutost zbog negativnih efekata na mentalno zdravlje i dobrobit ljudi. Izvještaj o Indeksu vještačke inteligencije Univerziteta Stanford za 2024. otkrio je da rad sa vještačkom inteligencijom može da učini zaposlene usamljenijima i da, na taj način, poremeti njihovo blagostanje.

Izvještaj Goldman Sachsa procenjuje da bi 45 odsto zadataka u pravnim i administrativnim profesijama moglo biti automatizovano u bliskoj budućnosti. Iako to pruža konkurentsku prednost, kompanije moraju da osiguraju da AI njihovim zaposlenima bude “pomoćnik”, a ne da ih ometa/sabotira u radu.

Mentalno zdravlje na radnom mjestu dobilo je centralnu ulogu posle pandemije kovida 19 i promjena koje su uslijedile – otuđenost, izolacija, rad od kuće, strah, manjak socijalizacije, gubici u finansijama, ukidanje poslova itd.

Ipak, u izvještaju CIPD-ja “Health and Wellbeing at Work” iz 2022. pokazano je da 81 odsto poslodavaca sada više pažnje posvećuje mentalnom zdravlju i dobrobiti radnika.

Kompanija McKinsey je iznijela procjenu da će, uz upotrebu generativne vještačke inteligencije, do 2030. godine oko 30 odsto radnih sati biti automatizovano. Istraživači su takođe došli do zaključka da će stručnost u AI-ju posebno doći do izražaja kod sljedećih vještina – koordinacija, rješavanje problema i čulna percepcija. Drugim riječima, smatraju da će AI sve više zadirati u vještine koje su se nekada smatrale isključivo “ljudskim”.

Kako umanjiti potencijalni negativni psihološki uticaj korišćenja AI tehnologije

• Postavljanje jasnih granica u korišćenju sistema vještačke inteligencije, uključujući ograničavanje izloženosti AI alatima. Takav odnos može smanjiti osjećaj depresije i anksioznosti.
• Izbjegavanje donošenja važnih i velikih odluka oslanjajući se na AI.
• Budite informisani o najnovijim dostignućima u tehnologiji vještačke inteligencije i održavajte kontinuirano znanje, kako biste smanjili osjećaj bespomoćnosti i preopterećenosti, ali to činite selektivno.
• Da biste spriječili izolaciju i digitalnu zavisnost, pravite redovne pauze u korišćenju sistema vještačke inteligencije i pospješite svoje društvene odnose na radnom mjestu.
• Kompanije treba da postavljaju zaposlenima realne rokove (rad AI-ja je brži i progresivniji od ljudskog rada), te da promovišu kritičko razmišljanje i kreativnost.

Šta kažu psiholozi

Prema procjenama Svjetske zdravstvene organizacije, u današnje vrijeme oko četiri odsto globalne populacije pati od anksioznog poremećaja, ali svaka četvrta osoba među pogođenom grupom praktikuje neku terapiju. Anksioznost se dodatno razvija kao odgovor na brzi tehnološki napredak, a taj fenomen se nerijetko povezuje s osjećajem besmislenosti.

Psiholozi i doktori, zbunjeni ovom tendencijom, nazivaju je neurastenijom (engl. neurasthenia) i preporučuju visokokaloričnu ishranu i izolaciju. Inače, sama pojava nije nastala “juče”, usljed novih tehnologija, već je krenula od perioda industrijske revolucije i mehanizacije.

Dok neurastenija ostaje dijagnoza u azijskim kulturama, u SAD je naposlijetku pridodata konceptu depresije i anksioznosti. Međutim, uticaj tehnologije na kolektivno blagostanje ljudi je širok savremeni diskurs. Upotreba društvenih medija i njihov navodni uticaj na depresiju kod tinejdžera, kao i sve veća sveprisutnost i moć velikih jezičkih modela (LLM) otvaraju nove debate o tome kako tehnologija utiče na kolektivno i individualno psihološko zdravlje čovjeka.

Institut za budućnost rada sa sjedištem u Velikoj Britaniji nedavno je objavio izvještaj u kojem se sugeriše da napredni alati smanjuju “kvalitet života” radnika, sugerišući da obeshrabruju radnike i podižu nivo anksioznosti na radnom mjestu.

Ima, međutim, i oprečnih studija. Međufunkcionalni rad analizira uticaje upotrebe vještačke inteligencije na grupu konsultanata Boston Consulting Groupa, gde je utvrđeno da su nakon korišćenja ChatGPT-ja radnici sa najslabijim performansama na radnom mjestu poboljšali kvalitet svog rada za 43 odsto. Sa psihološke perspektive, povećanje učinka može imati različite uticaje na one koji su pogođeni AI fenomenom – oni sa lošijim performansama mogu se osećati samopouzdanije, dok najbolji mogu postati zabrinutiji.

Sve u svemu, korišćenje alata kao što je AI često zahtijeva poseban ili specifičniji način razmišljanja za postizanje dobrih rezultata. Navedena studija sugeriše da autonomna priroda AI alata može biti posebno izazovna za zaposlene sa visokim radnim učinkom. Stoga, samo usvajanje AI tehnologije umnogome zavisi od početne produktivnosti i kvaliteta rada tima.

Izvor:  Bloomberg Adria